انجمن ایرانی تاریخ مطالعات تاریخ فرهنگی (پژوهش نامه انجمن ایرانی تاریخ) 2783-2120 17 65 2025 11 22 Reza Shah's Legacy in Pahlavi History Textbooks: A Semiotic Approach to the Representation of Power and Identity میراث رضاشاهی در کتاب‌های درسی تاریخ پهلوی: رویکردی نشانه‌شناختی به بازنمایی قدرت و هویت 1 36 236392 10.22034/chs.2025.552084.1135 FA امیر کریمی دانشجوی دکترای تاریخ، دانشکدة حقوق و علوم اجتماعی دانشگاه تبریز، تبریز، ایران 0000-0002-0299-1771 Journal Article 2025 10 08 using a qualitative and critical semiotic approach, this research analyzes the visual representations of Reza Shah in Pahlavi history textbooks at all levels of education and attempts to reveal the ideological mechanisms through which political power and nationalist identity are transmitted to students. The issue addressed in the present study is that textbook images are not simply reflections of historical events and figures, but are ideological texts that reproduce the hegemonic messages of the state in secondary semantic layers. This research seeks to answer the question of how the images of Pahlavi history textbooks, by representing modernity, Reza Shah's authority, and patterns of order and obedience, act as an ideological device to consolidate the official discourse of the Pahlavi state in the minds of students. The theoretical framework of the research is based on Roland Barthes' concepts of first- and second-order signification and Louis Althusser's theory of "ideological apparatuses of the state. Accordingly, the images are analyzed at three levels: ‘reconstructional heritage’ (renovation and modernization), ‘personal heritage’ (personal image and authority), and ‘behavioral heritage’ (social order and rituals). The main sources of the research are the collection of Pahlavi history textbooks collected through the Ayatollah Boroujerdi Digital Library and other document databases. The findings show that the images of Reza Shah in these texts, by eliminating social and political contradictions, present a heroic and architect-like image of him and serve to consolidate the Pahlavi nationalist and state-oriented discourse. By filling the gap in studies on the history of education, the present study contributes to a deeper understanding of the link between image, ideology, and nation-building in contemporary Iran. <span lang="AR-SA">این پژوهش با رویکردی کیفی و نشانه‌شناسی انتقادی به تحلیل بازنمایی‌های تصویری از رضاشاه در کتاب‌های درسی تاریخ دورة پهلوی در تمامی مقاطع تحصیلی می‌پردازد و می‌کوشد سازوکارهای ایدئولوژیکی را که از طریق آن‌ها قدرت سیاسی و هویت ملی‌گرایانه به دانش‌آموزان منتقل می‌شود، آشکار سازد. مسئلة پژوهش آن است که تصاویر کتاب‌های درسی ‌تنها بازتاب رویدادها و شخصیت‌های تاریخی نیستند، بلکه متونی ایدئولوژیک‌اند که در لایه‌های ثانویة معنایی، پیام‌های هژمونیک دولت را بازتولید می‌کنند؛ این پژوهش به‌دنبال پاسخ به این سؤال است که تصاویر کتاب‌های درسی تاریخ پهلوی چگونه با بازنمایی مدرنیته، اقتدار رضاشاه و الگوهای نظم و اطاعت، در مقام یک دستگاه ایدئولوژیک به تثبیت گفتمان رسمی دولت پهلوی در ذهن دانش‌آموزان عمل می‌کنند؟ چهارچوب نظری پژوهش بر مفاهیم دلالت مرتبة نخست و دوم رولان بارت و نظریة «دستگاه‌های ایدئولوژیک دولت» لویی آلتوسر استوار است؛ بر این اساس، تصاویر در سه سطح «میراث تجددی» (نوسازی و مدرنیزاسیون)، «میراث شخصیتی» (چهره و اقتدار فردی) و «میراث رفتاری» (نظم و مناسک اجتماعی) تحلیل می‌شوند. منابع اصلی پژوهش مجموعه کتاب‌های درسی تاریخ پهلوی است که از طریق کتابخانة دیجیتال آیت‌الله بروجردی و سایر پایگاه‌های اسنادی گردآوری شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهند که تصاویر رضاشاه در این متون با حذف تضادهای اجتماعی و سیاسی، چهره‌ای قهرمانانه و معمارگونه از وی ارائه داده و در خدمت تثبیت گفتمان ملی‌گرایانه و دولت‌محور پهلوی قرار می‌گیرند. پژوهش حاضر با پرکردن خلأ موجود در مطالعات تاریخ آموزش، به فهم عمیق‌تر پیوند میان تصویر، ایدئولوژی و ملت‌سازی در ایران معاصر یاری می‌رساند.</span> https://www.chistorys.ir/article_236392_deccb53748bced4d2bb3ff92568391ee.pdf