انجمن ایرانی تاریخ مطالعات تاریخ فرهنگی (پژوهش نامه انجمن ایرانی تاریخ) 2783-2120 17 66 2026 02 20 Explaining and Comparing the Views of Ziya Gökalp and Max Weber on the Formation of National Identity تبیین و تطبیق آرای ضیاء گوک‌آلپ و ماکس وبر دربارة شکل‌گیری هویت ملی 25 56 242655 10.22034/chs.2026.573024.1159 FA سید مهدی حسینی تقی آباد استادیار گروه مطالعات منطقه‌ای، دانشکدة حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران حسین حبیب زاده دانش آموختة کارشناسی ارشد دانش اجتماعی مسلمین، دانشکدة علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، ایران 0009-0009-3207-6695 Journal Article 2026 01 30 Examining the experiences of Muslim thinkers in facing a concept such as "national identity", which still engages Muslim societies at various social levels, is essential. In this article, an effort has been made to study the manner in which Ziya Gökalp – one of the most important thinkers of the Anatolian region – engages with this issue, in comparison with the views of Max Weber, who himself was involved in a similar challenge, so as to achieve a deeper explanation of the type of intellectual formulation of Gökalp on this subject. In this article, using the document-library study method, the collected data and information have been compared and descriptively analyzed. The findings show that one of the most obvious points of difference between these two aforementioned thinkers is that, according to Weber, the most important aspect of nationality is political action and nationality is a new political construct, but according to Gökalp, nations have always existed and the national spirit has been unconsciously tangible among them. In terms of common points, both thinkers have sought a cultural-linguistic explanation of the issue of national identity and have emphasized the role of the state and political action, but in practice, this cultural-linguistic aspect takes on a hostile and violent aspect in the face of political challenges. <span lang="AR-SA">بررسی تجربیات متفکرین مسلمان در مواجهه با مفهومی مانند «هویت ملی» که همچنان جوامع مسلمان را در سطوح مختلف اجتماعی با خود درگیر کرده، امری ضروری است. در این مقاله کوشش شده است تا نحوة مواجهة ضیاء گوک‌آلپ از مهم‌ترین اندیشمندان حوزة آناتولی با این مسئله، در مقایسه با آرای ماکس وبر که او نیز درگیر چالش مشابهی بوده است، بررسی شود تا تبیین عمیق‌تری از نوع صورت‌بندی فکری گوک‌آلپ در این موضوع حاصل شود. در این مقاله با استفاده از روش مطالعۀ اسنادی ـ کتابخانه‌ای داده‌ها و اطلاعات جمع‌آوری‌شده مورد مقایسه و تحلیل توصیفی قرار گرفته‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که از بارزترین نقاط افتراق دو اندیشمند مذکور این است که از نظر وبر مهم‌ترین وجه ملیت، کنش سیاسی و ملیت یک برساخت سیاسی جدید است، اما از نظر گوک‌آلپ ملت‌ها همواره وجود داشته‌اند و روح ملی به</span><span lang="FA">‌</span><span lang="AR-SA">صورت ناخودآگاه در میان آن‌ها ملموس بوده است. از نظر نقاط مشترک، هر دو متفکر به‌دنبال تبیین فرهنگی ـ زبانی مسئلة هویت ملی بوده‌اند و بر نقش دولت و کنش سیاسی تأکید داشته‌اند، اما</span><span lang="FA"> در عمل</span><span lang="AR-SA"> همین وجه فرهنگی ـ زبانی در مواجهه با چالش‌های سیاسی، سویة دگرستیزانه و خشونت‌آمیزی به‌خود می‌گیرد.</span> https://www.chistorys.ir/article_242655_32c04f26967f7b0cc74c094d4a38fdb2.pdf