انجمن ایرانی تاریخمطالعات تاریخ فرهنگی (پژوهش نامه انجمن ایرانی تاریخ)2783-2120114220191222Establishing new schools in Sistan (from formation until the end of the first Pahlavi I)روند ایجاد مدارس نوین در سیستان از شکلگیری تا پایان دورهی پهلوی اول1136203514FAعباساویسیJournal Article20240825.Education in Sistan until the Qajar period was based on the traditional school style (Maktabḵāneh). However, with the developments of this period, it <br />Absract<br />changed and new schools established in this area. The quality of developments in the education system in Sistan, especially in the transition from the Qajar to the Pahlavi period, is an issue that needs to be discussed. This article tries to answer the question with a descriptive-analytical approach and in a "documentary method" that what factors were influential in the formation and development of new schools in Sistan? It is assumed that the administration of Sistan under the supervision of Shawkat al-Molk, caused the transformation of the educational system in this region. This study shows that some operators of the traditional educational system such as teachers of seminaries and old traditional schools (Maktaḵānehhā) initially opposed the new educational system of Sistan. However, over time, new schools were formed in this area and, and due to the patternability from schools such as Shawkatīyeh in Birjand, enjoyed government support during the Pahlavi period.آموزش و پرورش سیستان تا دورهی قاجاریه، بر پایه شیوهی مکتبخانهای بود؛ لیکن با تحولات این دوره، دگرگون شد و مدارس نوین در این منطقه بنیان گرفت. روند کیفیت تحولات نظام آموزشی در سیستان بهویژه در گذار از دورهی قاجار به دورهی پهلوی، مسئلهای است که جای بررسی دارد. این مقاله با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و با «روش اسنادی»، میکوشد به این پرسش پاسخ دهد که چه عواملی در شکلگیری و تحوّل مدارس نوین سیستان تأثیرگذار بودند؟ چنین فرض میشود که ادارهی سیستان زیر نظر شوکتالملک، موجب دگرگونی نظام آموزشی این منطقه گردید. این بررسی نشان میدهد که نظام جدید آموزشی سیستان در آغاز با مخالفت برخی گردانندگان نظام آموزشی سنتی مانند مدرسان حوزههای علمیه و مکتبخانههای قدیمی روبهرو شد؛ لیکن به مرور، مدارس نوین در این منطقه شکلگرفت و با الگوپذیری از مدرسههایی مانند شوکتیهی بیرجند، در دورهی پهلوی از حمایتهای دولتی نیز برخوردار شد.https://www.chistorys.ir/article_203514_b962328f87be977c2ad06c6409de26cd.pdfانجمن ایرانی تاریخمطالعات تاریخ فرهنگی (پژوهش نامه انجمن ایرانی تاریخ)2783-2120114220191222.تحلیل سخنان امام حسین (ع) از مدینه تا مکه، بر پایهی نظریهی کنشهای گفتاری جان سرل3769203515FAمحمدرضابارانیاستادیار دانشگاه الزهرا؛ تهران ، ایران ، mrb1385@gmail.comمهدیهپاکرواندانشجوی دکتری تاریخ اسلام دانشگاه الزهرا، تهران، ایرانJournal Article20240825.جنبش امام حسین (ع) در الگوسازی اندیشهای و رفتاری شیعیان نقش بسیار بنیادی داشته و تحلیلهای گوناگونی از آن شده است. با اینهمه چنین مینماید که بهرهگیری از نظریههای زبانشناسی میتواند افقهای تازهای در تحلیل تاریخی این جریان مذهبی-اجتماعی بگشاید. این نوشتار بر پایهی نظریهی کنشهای گفتاری جان سرل (1999) در پنج گروه اظهاری، ترغیبی، عاطفی، تعهدی و اعلامی به تحلیل سخنان امام حسین (ع) در گام آغازین جریان عاشورا از مدینه تا مکه میپردازد. نظریهی کنش گفتاری در زمینهی تحلیل گفتمان، بر عملکرد زبان تأکید دارد و سخنگفتن را یک کنش دانسته است. با کاربست این نظریه، ضمن بررسی لایههای زبانی یک اثر، ویژگیها و زوایای پنهان متن را میتوان بررسی و آشکار کرد. پژوهش نشان میدهد که کنشهای اظهاری در سخنان امام (ع) بیش از دیگر کنشهاست و وی آنها را در عباراتی به قصد معرفی خود، بیان شرایط و قصد خویش بیان کرده است. کنشهای ترغیبی، عاطفی و اعلامی با اختلاف قابلتوجهی کمتر از کنشهای اظهاری به کار رفتهاند. در سخنان امام (ع) هیچ ترغیبی مبنی بر همراهکردن دیگران با خود دیده نمیشود و او حتی به دنبال دعوت پنهانی یا برانگیختن مردم برای حمایت از خود نیست. بررسی بافت موقعیتی و کنشهای گفتاری این سخنان نشان میدهد که حسین (ع) در این مرحله از حرکت خود، قصد جنبش یا ساماندهی برای گرفتن حکومت را ندارد و عملکرد ایشان عملکردی واکنشی بوده است، نه کنشی.
https://www.chistorys.ir/article_203515_153a0dd81316ac545ac77d18b76ee75c.pdfانجمن ایرانی تاریخمطالعات تاریخ فرهنگی (پژوهش نامه انجمن ایرانی تاریخ)2783-2120114220191222.چیستی فرهنگ و الزامات بازسازی آن از منظر مالک بن نبی7190203516FAسعیدسالاریدکترای تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه تهران، تهران، ایران ، ssalari@ut.ac.irمحمد علیکاظم بیگیدانشیار تاریخ و تمدن ملل اسلامی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، ایرانJournal Article20240825.مفهوم فرهنگ و بازسازی فرهنگی از مفاهیم بنیادینی است که به سبب دربرگرفتن گسترهی متنوعی از موضوعات و حوزههای تاریخی و اجتماعی نیازمند بحث و واگشایی از جنبههای مختلفی است. از سوی دیگر، بررسی و شناخت نگاه متفکران حوزهی تاریخ تمدن – بهویژه تمدن اسلامی – به این مقوله فارغ از آشکارساختن جوانبی از موضوع بازسازی، همچنین یاریمان میکند به درکی از نوع فرهنگنگری این متفکران دست یابیم. مقالهی پیش رو نیز در پی آن است تا با بررسی و کنکاش در آثار مالک بننبی، متفکر و صاحبنظر مسلمان در حوزهی تحلیل تمدن، این مقولات را از منظر او تبیین کند. یافتههای اثر حاضر ذیل دو محور اصلی جای گرفتهاند: درک جایگاه و چیستی فرهنگ از نگاه بننبی، و معرفی و تحلیل الزامات بازسازی فرهنگی از منظر او.https://www.chistorys.ir/article_203516_5b3844b03bacdc8bb4f9ddb96c7d2672.pdfانجمن ایرانی تاریخمطالعات تاریخ فرهنگی (پژوهش نامه انجمن ایرانی تاریخ)2783-2120114220191222.تحلیل انتقادی نام واژهی بهرام گور91112203517FAعبدالهصفرزائیاستادیار گروه تاریخ دانشگاه ولایت، سیستان و بلوچستان، ایران ، a.safarzaie@velayat.ac.irبهروزگراونددانشجوی دکتری رشته تاریخ انقلاب اسلامی پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی تهرانJournal Article20240825..بهرام پنجم ساسانی از جنبههای متعددی در آثار منظوم و منثور ایرانی مورد توجه مورخان، ادیبان و محققان قرار گرفته است. یکی از مسائل قابلتوجه دربارهی بهرام پنجم لقب اوست، چنان که اغلب منابع از وی با عنوان بهرام گور یاد کردهاند. با وجود این که روایتهای تاریخی و ادبی لقبِ گور برای بهرام را به گورخر یا به گور به معنی قبر نسبت دادهاند، این مسئله جای تأمل و بررسی دارد. فراوانی داستانها و افسانهها دربارهی بهرام پنجم باعث چنین برداشتهایی از لقب وی شده و حتی پیرامون آن داستانسراییها و افسانهسازیهای جدیدی نیز صورت گرفته است. با نگاهی به القاب دیگر شاهان ساسانی درمییابیم که این القاب اغلب با نام شهرها و ایالتهای خاص پیوند خورده است. از اینرو جا دارد نامواژهی بهرام گور نیز در نسبت با پیوند آن با شهرِ گور مورد بحث قرار گیرد. هدف از تحقیق حاضر تبیین علت ملقبشدن بهرام پنجم به بهرام گور است. در پژوهشهای انجامگرفته تاکنون این مسئله مورد کنجکاوی قرار گرفته، اما به صورت انتقادی تحلیل و بررسی نشده و پاسخ قانعکنندهای به آن داده نشده است. نوشتهی حاضر به شیوهی تاریخی و با توصیف و تحلیل انتقادی روایتها و دادهها با استفاده از منابع کتابخانهای انجام گرفته است.https://www.chistorys.ir/article_203517_135bb872ccd29b4235dede2c5494128f.pdfانجمن ایرانی تاریخمطالعات تاریخ فرهنگی (پژوهش نامه انجمن ایرانی تاریخ)2783-2120114220191222.جریانهای شعوبی غیرایرانی در سدههای نخستین اسلامی113138203518FAقاسمقریبدانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام/ گروه تاریخ/ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی، فردوسی مشهد، ایرانجوادعباسیدانشیار گروه تاریخ/ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر شریعتی/ دانشگاه فردوسی مشهد ، jabbasi@um.ac.irسید جلالرجاییاستادیار گروه تاریخ/ دانشکده ادبیات و علوم انسانی/ دانشگاه فردوسی مشهدJournal Article20240825.اگرچه جنبش شعوبیهی ایران حرکتی وسیع و دارای ابعاد متنوع بود، جریان شعوبیگری در جهان اسلام تنها به ایرانیان منحصر نبود. حکومت قومگرای اُموی با محوریتدادن به «عرب» در امور سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، زمینهی نارضایتی سایر اقوام ساکن در سرزمینهای اسلامی را فراهم کرد. سیاستهای امویان در اندیشه و قلمِ جریان ضدشعوبی عصر عباسی تداوم یافت و واکنش نخبگان و تودههای غیرعرب مسلمان نسبت به این تفکر تبعیضآمیز به اشکال مختلف نمایان شد. این پژوهش در پی یافتن جریانهای مختلف جنبش شعوبیگری در میان اقوام غیرعرب مسلمان، به استثنای ایرانیان، در سدههای نخستین اسلامی است. نتیجهی بررسیها نشان میدهد که نخبگان گروههای قومی بزرگتر و مهمتر در جهان اسلام با تکیه بر توان فرهنگی و پیشینهی تمدنی خود در برابر تحقیرهای ضدشعوبیان ایستادگی و افتخارات خود را مطرح کردند. نبطیها، قبطیها، مولدان اندلسی، سیاهان حبشی-سودانی و ترکان پنج گروه قومی بزرگی بودند که در برابر برتریطلبی عربی واکنش نشان دادند. گرچه از نخبگان این اقوام، میراث مکتوب انگشتشماری باقی مانده است، با تکیه بر گزارشهای منابع تاریخی، ادبی و دینی موجود میتوان دریافت که نخبگان این گروهها تلاش کردند تا افتخارات خود را بیان و دلایل برتری خود بر اعراب را نظریهمند کنند.https://www.chistorys.ir/article_203518_8b942c2885e2396ac1b0a4d657ac0422.pdfانجمن ایرانی تاریخمطالعات تاریخ فرهنگی (پژوهش نامه انجمن ایرانی تاریخ)2783-2120114220191222.مقایسه ی محرابهای مساجد استان اصفهان در گستره ی شکلی، از آل بویه تا تیموریان (شیوه ی رازی و آذری)139165203519FAافروزرحیمی آریاییاستادیار گروه معماری، موسسه آموزشعالیسپهر دانش معاصر اصفهاننیماولی بیگاستادیار دانشکده مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، کوچه سنگتراش ها ساختمان داوید ، n.valibeig@aui.ac.irسید اصغرمحمودآبادیاستاد معاون پژوهشی موسسه آموزش عالی سپهر دانش معاصر اصفهانJournal Article20240825.محرابهای مساجد ازجمله آثار ارزشمند تاریخِ هنرِ ایران، بهویژه در عصر آلبویه تا تیموریان است. محرابها در ادوار و شیوههای مختلف بر اثر عوامل گوناگون دچار تحولاتی شدهاند. بررسی محرابها یکی از راههای پیبردن به هنر و معماری رایج ادوار است و از نتایج آن میتوان جهت مرمتِ اصولی بر پایهی شیوهی ساخت و طراحیهای جدید بهره برد. هدف این مقاله شناسایی، مقایسه و تحلیل ویژگیهای محرابهای مساجدِ جامعِ اصفهان در شیوههای رازی و آذری است. اطلاعات این پژوهشِ کاربردی از طریق کتابخانهایـ میدانی بهدستآمده و از انواع سطوح پژوهش و روشهای مقایسهای بهره برده است. براساس بررسیها، ساختار کلیِ محرابها از رازی تا آذری روندی تدریجی را طی کرده است. تحولات غالباً در نما و همراه با تغییر تناسبات بوده و در پلان تفاوت چندانی وجود ندارد. از ویژگیهای شکلیِ رایج و مشترکِ دو شیوه، بهرهگیری از قاب مستطیلی، دو طاقنما، چهار ستون و تناسبات ایرانی-اسلامی است. اکثر نمونهها دارای قوس تیزهدار و یک حاشیهی پیرامونیاند. از ویژگیهای خاصِ شیوهی آذری استفاده از پیشانی است.https://www.chistorys.ir/article_203519_d8033221aef00017d2f2f3728618e6eb.pdf