اخلاق اجتماعی در جامعۀ بی‎ ثبات از نگاه عبید زاکانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای تاریخ، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 استاد گروه تاریخ، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

3 استادیار گروه تاریخ، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

چکیده
اخلاق از اساسی‌ترین الزامات زندگی اجتماعی است و رعایت آن همواره از دغدغه‌های بزرگان جوامع بوده است. اینکه تا چه اندازه می‌توان انتظار داشت افراد یک جامعه، کنشگران اصول اخلاقی آن باشند به بافت فرهنگی، سیاسی و اقتصادی آن جامعه بستگی دارد؛ زیرا اخلاقیات در بستر تاریخی سرزمینی شکل گرفته و سترگ شدهاند و از تمام این دگرگونی‌ها در درون خود تأثیر پذیرفته‌اند. چه بسا یک امر اخلاقی در ادوار بعدی اخلاقی شمرده نشود یا آنچه در جامعه‎ای اخلاقی شمرده می‎شود، در جامعه‎ای دیگر غیراخلاقی انگاشته شود. بنابراین، نمی‌توان از کنشگران اخلاق در جامعه انتظار داشت در هر شرایطی تن به انجام اصول اخلاقی دهند یا هر کنشی را اخلاقی شمارند. در این پژوهش، با رویکرد توصیفی-تحلیلی کوشیده شده به این سؤال پاسخ داده شود از دیدگاه عبید زاکانی در جامعه فاقد ثبات سیاسی و اقتصادی، اخلاقیات تا چه اندازه دستخوش تغییر و دگرگونی شده‌اند و چه گروه‌های اجتماعی بیشترین نقش را در این دگرگونی‌ها داشته‌اند؟ فرضیۀ این مقاله آن است که اخلاق از آشفته ‎بودن اوضاع سیاسی و اقتصادی چندان متأثر می‌شود که می‌تواند اصالت مفاهیم خود را از دست بدهد و در گرداب رویدادها چندان فرو افتد که از خویش بیگانه شده و حتی آنچه پیش‌تر غیراخلاقی بوده، اخلاقی انگاشته شود. در چنین جامعه‌ای، لذت‎طلبی، کوته‌نگری، فرد محوری و منفعت‌طلبی بدون توجه به اخلاق جمعی رشد می‌کند. عبید شاعرِ دل‎نگرانِ الزاماتِ اخلاقی و فراتر از آن متفکری اجتماعی است که نسبت به محیط پیرامون خود بی‎تفاوت نبود. او نقش و جایگاه برجسته‌ای به بزرگان و نخبگان طبقات مختلف جامعه در واژگونی مفاهیم اخلاقی می‌دهد که با پشت پا زدن بر سنن اخلاقی پیشین، اخلاقی نو میآفرینند و منافع قدرت و ثروت خود را تأمین میکنند و تودۀ مردم را نیز متأثر از خویش میسازند و جامعه­ای را شکل میدهند که بیگانه با تاریخ و فرهنگ خود شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Obaid Zakani's moral apologue of the short-term society

نویسندگان English

Hossein Behahfarid 1
Hossein Moftakhari 2
Hossein Mohammadi 3
1 phd of history, Kharazmi University, Tehran
2 professor of history, Kharazmi University, Tehran
3 assistance professor of history, Kharazmi University, Tehran
چکیده English

Throughout every society One of the fundamental requirements of social existence is ethics,and in various societies, seniors have always been concerned about how well this requirement is upheld. The cultural, political, and economic framework of a society determines how much its citizens can be expected to perform in accordance with its moral values. Due to the fact that ethics itself has been formed and developed in the historical ambiance of a nation ethics and has been impacted within by all these changes. Therefore, it is unreasonable to expect social activists uphold ethics and moral standards in all circumstance. we purposefully sought to address using an analytical-descriptive approach, this question "To what extent did ethics endure changes and transformations? "And who has had the significant influence on these changes? In which Obeid Zakani’s short-term society (the eighth century AH) suffered from lack of political and economic stability, the result of which ,impacted morality in a way that it could reject its original concepts and become overwhelmed with its own vortex, leading to a state of alienation from itself. In such aforementioned society, imprudence and individualism, grow without any consideration unethical actions considered moral. Ubayd Zakani who has satire to portray the embitterment and difficulties in his era, emphasizes the elites’ function in overturning moral concepts, which construed in religious hypocrisy, though they have influenced a mass of people and formed a society that has nothing to do with its moral origin values and has become alien to its history and culture.

کلیدواژه‌ها English

Crowds
Eighth Century AH
Elites
Short- term Society Ubayd Zakani
وصاف الحضره (1346)، تحریر تاریخ وصاف، تصحیح عبدالمحمد آیتی، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ.
ابن اثیر، عزالدین علی (1350)، الکامل فی التاریخ، ترجمۀ علی هاشمی حائری، تهران: به سرمایه شرکت سهامی چاپ و انتشارات کتب ایران.
اتکینسون، ریتا ال، اتکیسنون، ریچارد سی، اتکینسون و ادوارد ای اسمیت، داریل ج. بم، سوزان نولن، هوکسما (1389)، زمینۀ روانشناسی هلیگارد، ترجمۀ محمد نقی براهنی و همکاران، تهران: رشد.
اقبال آشتیانی، عباس (1364)، تاریخ مغول از حملۀ چنگیز تا تشکیل دولت تیموری، تهران: امیرکبیر.
پابکین، ریچارد و آوروم، استرول (1389)، کلیات فلسفه، ترجمۀ سید جلال الدین مجتبوی، تهران: حکمت.
پطروشفسکی، ا.پی (1400)، شرایط اجتماعی-اقتصادی ایران در زمان ایلخانان در تاریخ ایران کمبریج؛ مغولان، ترجمۀ تیمور قادری، ج پنجم، قسمت دوم، تهران: امیرکبیر.
جوینی، عطاملک (1388)، تاریخ جهان گشای جوینی، تصحیح محمد قزوینی، تهران: نگاه.
حافظ ابرو، شهاب الدین عبدالله (1380)، زبدة التواریخ، تصحیح و مقدمة سید کمال الدین حاج سید جوادی، ج 1، تهران: سازمان چاپ و انتشارات اسلامی.
خجندی، کمال الدین (1337)، دیوان اشعار کمال الدین مسعود خجندی، تصحیح عزیز دولت آبادی، تهران: کتاب فروشی تهران.
خواندمیر، غیاث الدین بن همام الدین الحسینی (1380)، تاریخ حبیب السیر فی اخبار افراد بشر، مقدمۀ جلال الدین همائی، ج3، تهران: خیام.
راسل، برتراند (1392)، اخلاق و سیاست در جامعه، ترجمۀ محمود حیدریان، نشرالکترونیکی.
راسل، برتراند (1401)، جهانی که من می شناسم، ترجمة روح الله عباسی، تهران: نشرجامی.
زاکانی، عبید (1342)، کلیات عبید زاکانی، تصحیح عباس اقبال، مقدمة پرویز اتابکی، تهران: زوار.
ساندرز، دیوید (1390)، الگوهای بی­ثباتی سیاسی، ترجمۀ پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی، تهران: انتشارات پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی.
سعدی، مصلح الدین (1375)، کلیات سعدی، تصحیح و مقدمۀ بهاءالدین خرمشاهی، تهران: ناهید.
طوسی، نصیرالدین (1346)، اخلاق ناصری، تصحیح ادیب طهرانی، تهران: جاویدان.
علمداری، کاظم (1398)، چرا ایران عقب ماند و غرب پیش رفت، تهران: نشر توسعه.
غنی، قاسم (1399)، بحث در آثار، افکار و احوال حافظ، تهران: هرمس.
فرغانی، سیف الدین محمد (1364)، دیوان اشعار، تصحیح و مقدمۀ ذبیح الله صفا، تهران: فردوسی.
قاشانی، ابوالقاسم عبدالله بن محمد (1348)، تاریخ الجایتو، به اهتمام مهین همبلی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
کاپلستون، فردریک (1345)، تاریخ فلسفه از بنتام تا راسل، ترجمة بهاء الدین خرمشاهی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
کسروی، احمد (1377)، در پیرامون تاریخ، به کوشش عزیز علیزاده، تهران: فردوس.
مستوفی قزوینی، حمدالله (1387)، تاریخ گزیده، به اهتمام عبدالحسین نوائی، تهران: امیر کبیر.
وبر، ماکس (1374)، اقتصاد و جامعه، ترجمۀ عباس منوچهری، مهرداد ترابی نژاد و مصطفی عمادزاده، تهران: نشر مولی.
هانتیگتون، ساموئل (1400)، سامان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی، ترجمۀ محسن ثلاثی، تهران: نشر علم.
همدانی، رشیدالدین فضل الله (1940)، تاریخ مبارک غازانی، به سعی و اهتمام و تصحیح کارل یان، انگلستان: هرتفورد.
همدانی، رشیدالدین فضل الله (1362)، جامع التواریخ، تهران: دنیای کتاب.
  دیویدسن، الیستر، «تاریخ مردم و فرهنگ عامه ایران»، فصلنامه مردم­نامه، ترجمۀ رامین صمیمی، زمستان 1395و بهار 1396، ش 2و3، صص 120-141.
موثقی، سید احمد و مسلم کرک رازی، «بررسی ثبات سیاسی بر توسعه»، فصلنامۀ مطالعات راهبردی، 1390، دورۀ 41، شمارۀ 3.، صص 321 -340.
دوره 15، شماره 56
تابستان 1402
تابستان 1402
صفحه 25-52

  • تاریخ دریافت 12 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 27 مهر 1402
  • تاریخ پذیرش 19 دی 1402
  • تاریخ انتشار 23 دی 1402