تحول درزمانی فرهنگ تاریخی مسیحی و شیعی در دوره معاصر بر مبنای تحلیل نشانه ‌معناشناختی تابلوهای مسیح و عاشورا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشکده اندیشه سیاسی، انقلاب و تمدن اسلامی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران

چکیده
پژوهش حاضر دگردیسی‌های در زمانی تابلوهای مسیح و تابلوهای عاشورایی را در دو سطح بیان و محتوا از منظر نشانه ‌معناشناسی و به صورت تطبیقی بررسی می‌کند. نتایج تحقیق نشان می‌دهد در تابلوهای مسیحی، دو سطح بیان و محتوا هم‌پای هر تحول سبکی و پارادایمی از شیوه کلاسیک تا مدرن و پست مدرن تغییر می‌کند. در پنج شیوه سبکی شناسایی شده، مسیح به شش شیوه بازنمایی می‌شود: ارائه دهنده پیام، پادشاه، رنجور شایسته همدلی، رنجور بی‌اهمیت، زشت و موضوع لذت. بنابراین، بازنمایی مسیح، فرآیندی از مسیح با ارزش به بی‌ارزش و نهایتاً ضدارزش را نشان می‌دهد. مسیح در آخرین فرآیند استحاله ارزشی، به ضد مسیح تحول می‌یابد، اما متن عاشورایی در هر سه شیوه کلاسیک، مدرن و پست مدرن علی‌رغم تحول در سطح بیان از روایی به وصفی و سپس انتزاعی، و تغییر مخاطب از عام به خاص، در سطح محتوا ثابت مانده و ارزش و معنا (ایدئولوژی) واحدی را بازنمایی می‌کند. متن‌های عاشورایی مدرن و پست ‌مدرن با همه ‌زمانی و همه ‌مکانی‌سازی انتقام عاشورایی و تقابل خیر و شر به سطح، مدرنیسم/پست مدرنیسم مبناگرا یا مبناگرایی مدرن/ پست‌ مدرن را معنادار جلوه می‌دهند؛ زیرا همان ارزش‌هایی را بازنمایی می‌کنند که متن عاشورایی کلاسیک‌ معرفی می‌کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Iranian Contemporary Historical Culture (A Semiotic Comparative Study of the Christ and Ashura’s Paintings)

نویسنده English

mohammad hatefi
Assistance professor at ihcs.Tehran,Iran
چکیده English

The current research studies diachronic transformations at the two levels of expression and content in the Christ and Ashura paintings from the perspective of semiotics and in a comparative manner. The results of the research show that in Christian paintings of the Jesus, the two levels of expression and content change step by step with every stylistic and paradigm shift from classical to modern and post-modern style. In the five stylistic modes identified, Christ is represented in six ways: Christ as message bearer, king, sympathetic sufferer, insignificant sufferer, ugly, and object of pleasure. Therefore, the representation of Christ shows a process from valuable Christ to worthless and finally anti-value. Christ transforms into the antichrist in the last process of value transformation. As for the Ashurai text in all its three classical, modern and postmodern paradigms, despite the change at the level of expression from narrative to descriptive and then to abstract representation, and despite the change of the audience from general to specific, remains constant in terms of content and represents a single value and meaning (ideology). By transforming the time and place of revenge and good/evil confrontation into an all-time / all-space conflict, modern and postmodern Ashura texts make Fundamentalist Modernism/Postmodernism or Modern/Postmodern Fundamentalism meaningful because they represent the same values that the classical Ashura text introduced.

کلیدواژه‌ها English

historical culture
semiotics
painting
Ashura
Christ
بهاری، بهاره (1394)، «بررسی تحلیلی عناصر تزئینی در نقاشی ‌‌قهوه‌خانه‌‌‌ای با تأکید بر آثار حسین قوللرآغاسی»، دومین کنفرانس بین المللی پژوهش در مهندسی، علوم و تکنولوژی، 2 اسفند 1394، امارات متحدة عربی: دوبی.
تقوی، لیلا (1394)، «از متن تا تصویر: نشانه‌شناسی صورت و معنا در نقاشی قهوه‌خانه‌ای»، رشد آموزش هنر، دورة 13، شمارة 2، ص 14- 21.
جوانی، اصغر؛ کاظم‌نژاد، حبیب‌الله (1395)، بررسی ویژگی‌های شمایل نگاری شیعی در نقاشی‌های ‌‌قهوه‌خانه‌‌‌ای عصر قاجار (با تأکید بر واقعة عاشورا)»، فصلنامة شیعه شناسی، سال 14، شمارة 55، پاییز، ص 27-46.
چلیپا کاظم؛ گودرزی مصطفی؛ شیرازی علی‌اصغر (1390)، «تأملاتی دربارة موضوعات ملی و مذهبی در نقاشی قهوه‌خانه‌ای»، نگره، دورة 6، شمارة 18، 69-81.
حکیم، اعظم؛ دادور، ابوالقاسم (1397)، «در نقاشی‌های ‌‌قهوه‌خانه‌ای و گوتیک»، نگره، شمارة 47، ص 95- 109.
حیدری، علی؛ صحرایی، قاسم؛ عباس ابادی، مجتبی. «نقش قهوه خانه های عصر صفوی در تکوین سبک هندی، فرهنگ و ادبیات عامه، (۱۵) :۱۹۹-۲۱۹.
رجبی زینب؛ مراثی محسن (1392)، «مطالعة تطبیقی ویژگی‌های مشترک طراحی چهره‌های معنوی در تمدن‌های دینی (بودایی، مسیحیت، اسلام)»، نگره، دورة 8، شمارة 26، ص 18-33.
رضائی نبرد، امیر (1395)، «بررسی سبک و آثار محمود فرشچیان: مبانی نظری و عملی»، مبانی نظری هنرهای تجسمی، شمارة 2، پاییز و زمستان، 23-66.
زارعی، کریم؛ شاملو، غلامرضا؛ حقیقی‌منش، تقی (1397)، «تبیین نقش تأثیرگذار ‌‌قهوه‌خانه در جریان شکل‌‌‌‌گیری نقاشی ‌‌قهوه‌خانه‌ای»، مطالعات باستان‌‌‌‌‌شناسی پارسه، دورة 2، شمارة 5، ص 143-159.
ستاری، جلال (1382)، «نقاشی ‌‌قهوه‌خانه‌ای»، هنر و مردم، ش 2-3.
سوسور، فردیناند (1388)، «مبانی ساختگرایی در زبانشناسی در ساختگرایی»، مجموعه مقالات پساساختگرایی و مطالعات ادبی، به کوشش فرزان سجودی، چاپ دوم، تهران: سوره مهر، صص 9-48.
شایسته‌فر، مهناز (1386)، «حضور واقعة عاشورا در نقاشی دوران قاجار»، نگره، شمارة 5، زمستان، 5-17.
شایسته‌فر، مهناز؛ خمسه، فرزانه (1388)، «بررسی تطبیقی موضوعی و تکنیکی نقاشی درباری و ‌‌قهوه‌خانه‌‌‌ای قاجار»، نقش مایه، دورة 2، شمارة 3، 63-84.
ضرغام، ادهم؛ دستیاری، الناز (1397)، «خوانش دو اثر نقاشی ‌‌قهوه‌خانه‌‌‌ای با موضوع مصیبت کربلا براساس نظریة شمایل‌‌‌‌‌شناسی اروین پانوفسکی»، ادبیات نمایشی و هنرهای تجسمی، شمارة 7، 143-156.
عطاری، علیرضا خواجه احمد؛ آذربایجانی؛ شعیری، حمیدرضا؛ حکمت، زینب (1391)، «پیشینة مضامین، موضوعات و ساختار بصری خیالی نگاری‌های دورة قاجار در هنر ایران (با تکیه بر منابع مکتوب)»، مطالعات هنر اسلامی، سال 14، شمارة 31، پاییز، 134- 163.
غفوریان مسعودزاده، مهنوش؛ علی‌محمدی اردکانی، جواد (1393)، «همگامی نقاشی‌های ‌‌قهوه‌خانه‌‌‌ای با ادبیات عامیانه عصر قاجار (مطالعه مضمونی و ساختاری نقاشی‌های ‌‌قهوه‌خانه‌‌‌ای متعلق به موزة آستان قدس رضوی با تصاویر کتاب طوفان البکاء)»، آستان هنر، شمارة 10، 8-21.
قاضی‌زاده، خشایار (1385)، «ویژگی‌های شمایل حضرت ابوالفضل (ع) در آثار ‌‌قهوه‌خانه‌ای»، نگره. دورة 2، شمارة 2-3.
کاظم‌نژادی، حبیب الله؛ خدایار، دادخدا؛ طاهری، علیرضا؛ حسین‌آبادی، زهرا (1395)، «تجلی حماسه عاشورا در نقاشی‌های ‌‌قهوه‌خانه‌‌‌ای دورة قاجار»، مجلة پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، شمارة 19، پاییز و زمستان، 171- 184.
کاهیرده، سیم و بهار، مهری (1389)، «تحلیل گونه‌های گفتمانی متأثر از محتوای مناسک عاشورا (از خلال تحلیل گفتمان نشریات مرتبط با موضوع عاشورا)، دوفصلنامة تخصصی پژوهش جوانان، فرهنگ و جامعه، شمارة پنجم، پاییز و زمستان، 157-174.
کرس، گونتر (1397)، نشانه‌‌‌شناسی اجتماعی از نظریه تا کاربرد: بازنمود چندوجهی رویکرد نشانه‌‌‌شناسی اجتماعی به موضوع ارتباط در عصر حاضر، ترجمة سجاد کبگانی و رحمان صحراگرد، تهران: مارلیک.
کرس، گونتر.؛ ون لیوون، تئو (1398)، خوانش تصاویر؛ دستور طراحی بصری، ترجمة سجاد کبگانی، تهران: هنر نو.
موسوی خامنه، زهرا (1388)، «نمونه‌های برتر در نقاشی ایرانی (نقاشی ‌‌قهوه‌خانه‌ای)»، هنرهای تجسمی (هنرهای زیبا)، شمارة 39، 65-74.
نیکوبخت، ناصر؛ خدایار، ابراهیم؛ احمدی محسن (1393)، «تبلور عناصر ‌‌قهوه‌خانه‌‌‌ای در شعر عصر صفوی». فرهنگ و ادبیات عامه، دورة 2، شمارة 4، 109-134.
ون لیوون، تئو (۱۳۹۵)، آشنایی با نشانه‌شناسی اجتماعی، ترجمه محسن نوبخت، تهران: علمی.
Benveniste, E. (1971), "Subjectivity in language". Problems in general linguistics, 1, 223-30.
Fontanille, J. (2004), Practiques sémiotiques, Paris: PUF.
Fontanille, J. and Claude, Z. (1998), Tension et signification, Belgium: Pierre.
Greimass, A. J. & Courtés, J. (1972), Semiotics and language: an analytical dictionary, Indiana University Press.
Halliday, M. A. K. & Hasan, R. (1976), Cohesion in English. London: Longman Group Limited.
Halliday, M. A. K. (1985), Language as social semiotic, London: Edward Arnold.
Halliday, M. A. K. (1994), An introduction to functional grammar, London: Edward Arnold.
Halliday, M. A. K., & Matthiessen, C. (2014), Halliday's Introduction to Functional Grammar (4th ed.). Oxon: Routledge.
Hjelmslev, L. (1985), Nouveaux Essais, Paris: P.U,F Halliday & Martin, 1993
Jetha, K.; Berente, N. and King, J. L. (2017), "Digital and analog logics: An analysis of the discourse on property rights and information goods", The Information Society, 33:3, 119-132, DOI: 10.1080/01972243.2017.1294125 To link to this article: http://dx.doi.org/10.1080/01972243.2017.1294125  
Kress, G., & Van Leeuwen, T. (1996 [2006]), Reading images: The grammar of visual design, London: Routledge.
Landowski, E. (2005), "Les interactions risquées", Nouveaux Acts Semmiotiques, Limoges: Pulim.
Leech, G. (1987), ‘Stylistics and functionalism’, in N. Fabb, D. Attridge, A. Durant and C. MacCabe (eds.). The Linguistics of Writing. Manchester: University Press
Peirce, Ch. S. (1976), Collected Papers of Charles Sanders Peirce, Harvard: Harvard University
Simpson, P. (2004), Stylistics: A Resource Book for Students, London, Routledge.
Taverniers, M. (2003), Grammatical metaphor in SFL: Ahistoriography of the introduction and initial study of the term, In: Simon-Vandenbergen, Taverniers & Ravelli (eds.) Grammatical Metaphor: Views from systemic functional linguistics. (Current Issues in Linguistic Theory, 236.). Amsterdam: Benjamins, 5-33.
Wilcox Hemais, B. J. (2014), "Word and Image in Academic Writing: A Study of Verbal and Visual Meanings in Marketing Articles". E.S.P Today: Journal of English for Specific Purposes at the Tertiary Level, 2(2), 113-133.
دوره 15، شماره 56
تابستان 1402
تابستان 1402
صفحه 147-184

  • تاریخ دریافت 11 شهریور 1402
  • تاریخ بازنگری 27 آبان 1402
  • تاریخ پذیرش 14 آذر 1402
  • تاریخ انتشار 16 آذر 1402