مطالعات تاریخ فرهنگی (پژوهش نامه انجمن ایرانی تاریخ)

جریان‌های شعوبی غیرایرانی در سده‌های نخستین اسلامی

نویسندگان

قاسم قریب 1
جواد عباسی 2
سید جلال رجایی 3

1 دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام/ گروه تاریخ/ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر علی شریعتی، فردوسی مشهد، ایران

2 دانشیار گروه تاریخ/ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دکتر شریعتی/ دانشگاه فردوسی مشهد ، jabbasi@um.ac.ir

3 استادیار گروه تاریخ/ دانشکده ادبیات و علوم انسانی/ دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده
اگرچه جنبش شعوبیه‌ی ایران حرکتی وسیع و دارای ابعاد متنوع بود، جریان شعوبی­گری در جهان اسلام تنها به ایرانیان منحصر نبود. حکومت قوم­گرای اُموی با محوریت‌دادن به «عرب» در امور سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، زمینه‌ی نارضایتی سایر اقوام ساکن در سرزمین­های اسلامی را فراهم کرد. سیاست­های امویان در اندیشه و قلمِ جریان ضدشعوبی عصر عباسی تداوم یافت و واکنش نخبگان و توده­های غیرعرب مسلمان نسبت به این تفکر تبعیض­آمیز به اشکال مختلف نمایان شد. این پژوهش در پی یافتن جریان­های مختلف جنبش شعوبی­گری در میان اقوام غیرعرب مسلمان، به استثنای ایرانیان، در سده­های نخستین اسلامی است. نتیجه‌ی بررسی­ها نشان می­دهد که نخبگان گروه­های قومی بزرگ‌تر و مهم‌تر در جهان اسلام با تکیه بر توان فرهنگی و پیشینه‌ی تمدنی خود در برابر تحقیرهای ضدشعوبیان ایستادگی و افتخارات خود را مطرح کردند. نبطی­ها، قبطی­ها، مولدان اندلسی­، سیاهان حبشی-سودانی و ترکان پنج گروه قومی بزرگی بودند که در برابر برتری­طلبی عربی واکنش نشان دادند. گرچه از نخبگان این اقوام، میراث مکتوب انگشت‌شماری باقی مانده است، با تکیه بر گزارش­های منابع تاریخی، ادبی و دینی موجود می­توان دریافت که نخبگان این گروه­ها تلاش کردند تا افتخارات خود را بیان و دلایل برتری خود بر اعراب را نظریه­مند کنند.

کلیدواژه‌ها

واژه‌های کلیدی: جنبش شعوبیه
نبطی‌ها
قبطی‌ها
مولدان
حبشی- سودانی ها
ترکان

عنوان مقاله English

.

نویسندگان English

. . 1
. . 2
.. . 3
چکیده English

.

مطالعات تاریخ فرهنگی (پژوهش نامه انجمن ایرانی تاریخ)
دوره 11، شماره 42
زمستان 1398
زمستان 1398
صفحه 113-138

  • تاریخ دریافت 04 شهریور 1403
  • تاریخ انتشار 01 دی 1398

صفحه اصلی

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما