واکاوی نگرش نواب وکیل نسبت به نوسازی و اثرات آن بر سیاست‌های مذهبی و فرهنگی عصر قاجار و پهلوی اول با تأکید بر «سفر چهار ساعته و کشف حقایق»

نویسنده

واژه‌های کلیدی: نواب وکیل، سفر چهار و ساعته کشف حقایق، قاجار، پهلوی اول، نوسازی

چکیده
کتاب خاطرات وکیل التولیه نوشتۀ میرزا سید محمد نواب رضوی معروف به «نواب وکیل» از منابع مهم مطالعۀ عصر ناصری تا اواسط عهد رضاشاه است. در این میان، «سفر چهار ساعته و کشف حقایق» که بخش پایانی خاطرات را در برمی‌گیرد، با تکمله‌های متعددش به سبب قالب انتقادی آن برای فهم نگارنده دربارۀ چگونگی ورود مدرنیسم و چالش‌های ناشی از آن در زمینه­های مذهبی و فرهنگی و همچنین تأثیراتش بر نوع عملکرد و سیاست‌های حکام قاجار و پهلوی اول که مسئلۀ اصلی این مقاله نیز به ‌حساب می‌آید، اهمیت زیادی دارد. بر این اساس، نگارندۀ نوشتار حاضر کوشیده است با تحلیل محتوای اثر مذکور و بهره­گیری از منابع و تحقیقات مرتبط، با رویکردی توصیفی- تحلیلی زوایای موضوع را روشن سازد. یافته­های تحقیق بیانگر آن است که نویسندۀ این اثر از نمایندگان مهم و کمتر شناخته شدۀ جریان سنت‌گراست که با استدلال‌های تاریخی و تفسیرهای زیرکانۀ متون دینی و طرح عصر فتحعلی‌شاه به‌ عنوان دوره­ای ایده‌آل، ‌کوشیده بود مخالفتش را با هرگونه نوسازی و أخذ رهاوردهای غربی، به‌خصوص در عصر پهلوی موجه سازد. البته مواردی نسبتاً شخصی چون تبعیت از نگرش محافظه‌کارانۀ «حاج محمدکریم‌خان» پیشوای شیخیه کرمان، از دست دادن تدریجی جایگاهش در سیستم دیوان‌سالاری سنتی و همچنین افول پایگاه اجتماعی و اقتصادی‌اش، بر این رویکرد او تأثیرگذار بوده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

.

نویسنده English

. .
چکیده English

.

کلیدواژه‌ها English

.
دوره 12، شماره 46
زمستان 1399
زمستان 1399
صفحه 81-108

  • تاریخ دریافت 04 شهریور 1403
  • تاریخ انتشار 01 دی 1399