علل و عوامل تغییر الگوی مهاجرت و جابه‌جایی جمعیت در خلیج‌فارس (1280-1320ش)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 دانشیار گروه تاریخ دانشکدة ادبیات و علوم انسانی، تهران، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده
مهاجرت پدیده‌ای تاریخی در کرانه‌های خلیج‌فارس و امری شایع بود که بیشتر از جنوب به شمال این ناحیه صورت می‌گرفت، اما در یک دوره زمانی حدود چهل ساله الگوی این موج جابه‌جایی جمعیت تغییر یافت. بر این اساس هدف اصلی پژوهش بررسی علل مهاجرت و جابه‌جایی جمعیت از شمال به جنوب خلیج‌فارس و تغییر الگوی مهاجرت در این حوزه جغرافیایی در دوره تاریخی 1280-1320 شمسی است. پژوهش حاضر با تکیه‌بر منابع اسنادی و با رویکرد تحلیلی-تبیینی صورت گرفته و منابع مورد استفاده برحسب اعتبار و روایی آن انتخاب و مورد مطالعه انتقادی قرار گرفته‌اند. نتایج حاصل از پژوهش نشان می‌دهد عوامل مختلف سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و طبیعی از جمله ناامنی اجتماعی، سیاست‌های مالی و اقتصادی ناکارآمد، فساد و بی‌قانونی، سختگیری‌های اجتماعی، قحطی و خشکسالی و گسترش قاچاق، نقش مؤثری در این جابه‌جایی‌ها داشته‌اند. سیاست‌های ناکارآمد داخلی در کنار جذابیت‌های بنادر جنوبی، عامل کلیدی در این جابه‌جایی جمعیتی بوده و باعث تغییر توازن در منطقه و ایجاد کانون‌های جدید مهاجرپذیر در خلیج فارس شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The Causes of and the Factors Involved in Changes in Migration Patterns and Population Movement in the Persian Gulf (1901–1941)

نویسندگان English

Mohammad Hasan Naderi 1
Hashem Aghajari 2
1 PhD student in Post-Islamic Iranian History, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده English

Migration has been a historical phenomenon along the coasts of the Persian Gulf and was a common occurrence, which primarily happened from the south to the north of the region. However, over a period of approximately forty years, the pattern of this population movement changed. Accordingly, the main objective of the present study is to examine the causes of migration and population movement from the north to the south of the Persian Gulf and the shift in migration patterns within this geographical area during the historical period of 1901–1941. This study relies on documentary sources and adopts an analytical explanatory approach. The sources used were selected based on their validity and reliability and were subjected to critical analysis. The findings revealed that various political, economic, social, and natural factors—including social insecurity, ineffective fiscal and economic policies, corruption and lawlessness, social strictures, famine and drought, and the expansion of smuggling—played significant roles in these population movements. Ineffective domestic policies, alongside the attractiveness of southern ports, were key factors in this population shift, leading to a change in the regional balance and the emergence of new migration hubs in the Persian Gulf

کلیدواژه‌ها English

Migration
population displacement
development
Persian Gulf
ports
Dubai
اسناد
اسناد خلیج فارس، سند شمارة 33045/31856، 27/11/1328.
اسناد خلیج فارس، سند شمارة 152، 26/1/1329.
 
ادارة اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجه
استادوخ، شمارة سند 11235- 21/7/1310
استادوخ، شمارة سند 293-47160
استادوخ، شمارة سند 296-47160
استادوخ، شمارة سند 272/11/3.
استادوخ، سند شمارة 9710-290
 
اسناد وزارت خارجه انگلیس
اسناد وزارت خارجة انگلیس، شمارة 65-327، 8 ژوئن 1875.
اسناد وزارت خارجة انگلیس، شمارة251-36، 19 ژوئن 1875.
اسناد وزارت خارجة انگلیس، شمارة 65-327، 22 ژوئن 1879.
اسناد وزارت خارجة انگلیس، شمارة 65-334، 25 ژانویه 1875.
اسناد وزارت خارجة انگلیس، شمارة 65-334، 3 مه 1871.
 
اسناد سازمان اسناد و کتابخانة ملی ایران (ساکما)
ساکما، شمارة سند 118- 5/7/1307
ساکما، شمارة سند 1188-21/2/1312
ساکما، شمارة سند 15046/240
ساکما، شمارة سند 1600- 1/2/1327
ساکما، شمارة سند 22548/310
ساکما، شمارة سند 240014381
ساکما، شمارة سند 240014399
ساکما، شمارة سند 290000963
ساکما، شمارة سند 361178- 5/9/ 1326
ساکما، شمارة سند 37875/340
ساکما، شمارة سند 7495-1320
ساکما، شمارة سند 90-18279/240
ساکما، شمارة سند 91-18279/240
ساکما، شمارة سند 93- 18279/240
 
منابع
اکبری خنجی، نظام (1382)، نظام، مهاجرت و سازگاری (پژوهشی در مورد ایرانیان مقیم امارات عربی متحده)، چ اول، شیراز: انتشارات نوید شیراز.
حاج حسینی، حسین (1385)، «سیری در نظریه‌های مهاجرت»، فصلنامة راهبرد، شمارة 41.
زنجانی، حبیب االله (1380)، تحلیل جمعیت‌شناختی، تهران: سمت.
شیخی، محمدتقی (1380)، مبانی و مفاهیم جمعیت‌شناسی، تهران: انتشارات سمت.
علی نیا اوزی، محمد عبدالرحمان (1356ق)، چهارمین یادداشت عمرم، کتابخانه و مرکز اسناد دانشگاه تهران.
فلور، ویلیام (1366)، جستارهایی از تاریخ اجتماعی، ترجمة ابوالقاسم سری، ج 1، تهران: طوس.
فوران، جان (1386)، مقاومت شکنندة تاریخ تحولات اجتماعی ایران، ترجمة احمد تدین، تهران: رسا.
کاکس، سرپرسی (1377)، گزارش‌های سالانه، ترجمة حسن زنگنه، بوشهر: انتشارات پروین، مرکز بوشهرشناسی.
الگود، سیریل (1387)، تاریخ پزشکی ایران، ترجمة باهر فرقانی، تهران: امیرکبیر.
نظری تاج آبادی، حمید (1369)، بررسی جنبههای مختلف حقوقی مسئلة پناهندگی، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‏المللی، چاپ اول.
وثوقی، محمدباقر (1384)، تاریخ خلیج‌فارس و ممالک همجوار، تهران: انتشارات سمت.
وثوقی، محمدباقر (1389)، علل و عوامل جابجایی کانون‌های تجاری در خلیج‌فارس، تهران: پژوهشکدة تاریخ اسلام.
 
روزنامه‌ها
روزنامة اطلاعات، 1309، سال 5، شمارة 1267.
روزنامة اطلاعات، 1309، سال 5، شمارة 1272.
روزنامة اطلاعات، سال 1305ش، سال اول، شمارة 12.
روزنامة جنوب، 1911م، سال اول، شمارة 14.
روزنامة چهره‌نما، 1334، سال سوم، شمارة 29.
روزنامة چهره‌نما، 1336ق، سال 15، شمارة 48.
روزنامة حبل‌المتین، 1306ش، سال 36، شمارة 39 و 40.
روزنامة حبل‌المتین، 1314ق، سال 3، شمارة 38.
روزنامة حبل‌المتین، 1314ق، سال 3، شمارة 40.
روزنامة حبل‌المتین، 1314ق، سال 4، شمارة 21.
روزنامة حبل‌المتین، 1317ق، سال 6، شمارة 28.
روزنامة حبل‌المتین، 1319ق، سال 7، شمارة 30.
روزنامة حبل‌المتین، 1323ق، سال 13، شمارة 3.
روزنامة حبل‌المتین، 1325ق، سال 14، شمارة 39.
روزنامة حبل‌المتین، 1326ق، سال 2، شمارة 18.
روزنامة حبل‌المتین، 1327ق، سال 17، شمارة 20.
روزنامة حبل‌المتین، 1328ق، سال 17، شمارة 35.
روزنامة حبل‌المتین، 1328ق، سال 18، شمارة 17.
روزنامة حبل‌المتین، 1329ق، سال 19، شمارة 9. 
روزنامة حبل‌المتین، 1330ق، سال 19، شمارة 34.
روزنامة حبل‌المتین، 1334ق، سال 23، شمارة 15.
روزنامة حبل‌المتین، 1343ق، سال 33، شمارة 15.
روزنامة حبل‌المتین، 1343ق، سال 33، شمارة 17.
روزنامة حبل‌المتین، 1343ق، سال 33، شمارة 18.
روزنامة حبل‌المتین، 1343ق، سال 33، شمارة 31.
روزنامة حبل‌المتین، 1344ق، سال 33، شمارة 26.
روزنامة حبل‌المتین، 1344ق، سال 33، شمارة 28.
روزنامة حبل‌المتین، 1344ق، سال 33، شمارة 32.
روزنامة حبل‌المتین، 1344ق، سال 33، شمارة 36.
روزنامة حبل‌المتین، 1347ق، سال 36، شمارة 7.
روزنامة کوشش، 1322ش، سال 31، شمارة 5156.
 
Administration Report of the Persian Gulf, Vol 8-9, 1930.
Lee, E. S. (1970). Migration in relation to education, intellect, and social structure. Population Index, 36(4), 437-444.
Lee, Everett S. (1966), "A Theory of Migration"Demography, 3 (1), 47–57
Mohammad, Gholi, Majd (2024), “Historiography and Death Toll of World War I and World War II Famines in Iran”. doi: 10.20944/preprints202403.1562.v2
Safeer, A. K., & Abbas, S. (2023), “Analyzing the Theme of Forced Migration in Amit Majmudar’s Partitions through the Lens of Everett Lee’s Pull-Push Theory”, Panacea Journal of Linguistics & Literature, 2(2), 367-376.
دوره 16، شماره 61
پاییز 1403
پاییز 1403
صفحه 151-193

  • تاریخ دریافت 23 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 06 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 21 بهمن 1403
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1403