روسپی‌گری زنان در شهر تهران از عهد قاجار (عهدناصری) تا پایان دوره پهلوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران

2 دانشیار گروه تاریخ دانشکدة ادبیات دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران

چکیده
مقاله پیشِ‌­رو با تمرکز بر روسپی‌گری زنان در شهر تهران درصدد پاسخ به دو سؤال زیر است: ۱-وضعیت زنان روسپی در بازه زمانی دوره قاجار تا پایان دوره پهلوی چگونه بوده است؟ ۲-مواجهه حکومت با آن‌ها در این دوران چگونه بود؟ بررسی تغییرات کمی و کیفی وضعیت زنان روسپی و نوع مواجهه حکومت با معضل روسپی‌گری در دوره قاجار و پهلوی با استفاده از روش تطبیقی انجام شده است؛ یافته‌­های پژوهش نشان می­دهد که روسپیان در این دو دوره با توجه به خاستگاه اجتماعی، سن و علل روسپی‌گری وضعیت مشابهی داشته­‌اند، اما با توجه به مدرنیزاسیون جامعه در دوره پهلوی روسپی‌گری به صورت پدیده­ای بیشتر شهری، ساختارمند، متنوع‌تر و از نظر کمی با درصد کمتری بروز یافته است. سیاست حکومت­‌ها در مواجهه با این پدیده نیز چندگانه و متناقض بوده است؛ علی‌رغم مشابهت در استفاده­‌های مالی و سیاسی حکومت‌­ها از روسپیان و مجازات­‌های کیفری آنان، در دوره رضاشاه تلاش‌هایی برای کنترل و ساماندهی این پدیده از طریق اسکان روسپیان و اعمال قوانین بهداشتی صورت گرفت و در دوره محمدرضاشاه رویکرد به روسپی‌گری به تدریج از برخورد کیفری تا حدی به برخورد اجتماعی تغییر یافت و اقداماتی برای حمایت از زنان روسپی و بازگشت آن‌ها به جامعه انجام شد. به رغم تلاش‌های صورت‌گرفته، حکومت‌­ها در کنترل و پیشگیری این معضل توفیق چندانی نداشته و عوامل کلان ساختاری و نگرش‌های پدرسالارانه و مردسالارانه در جامعه نقش مهمی در تداوم روسپی‌گری داشته‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Prostitution of Women in Tehran from the Qajar Era (Naseri Period) to the End of the Pahlavi Era

نویسندگان English

fereshteh tabib 1
simin fasihi 2
1 PhD student in the History of Iran after Islam, Alzahra University, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of History, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran
چکیده English

This article focuses on the prostitution of women in Tehran and seeks to answer the following two questions: What was the situation of prostitutes during the period from the Qajar era to the end of the Pahlavi era?; and how did the government deal with them during this time? The study examines the quantitative and qualitative changes in the status of prostitutes and the government's approach to the issue of prostitution during the Qajar and Pahlavi periods using a comparative method. The findings indicate that prostitutes in these two periods shared similar conditions in terms of social background, age, and reasons for engaging in prostitution. However, with the modernization of society during the Pahlavi era, prostitution became primarily an urban, structured, and diverse phenomenon, with a lower quantitative prevalence. Governments’ policies toward this phenomenon were multifaceted and contradictory. Despite similarities in the financial and political exploitation of prostitutes and the imposition of criminal penalties, efforts were made during Reza Shah's reign to control and regulate the issue through the resettlement of prostitutes and the enforcement of health regulations. During Mohammad Reza Shah's era, the approach to prostitution gradually shifted from criminal to more social punishment, with measures taken to support prostitutes and reintegrate them into the society. Despite these efforts, governments were not successful in controlling or preventing this issue. Macro-structural factors and patriarchal attitudes in society played a significant role in the persistence of prostitution

کلیدواژه‌ها English

Women
social harms
prostitute
Nasserite era
Pahlavi era
Tehran
اتحادیه (نظام مافی)، منصوره (1377)، مقالاتی درباره طهران؛ اینجا تهران است مجموعه 1344-1269ه.ق، چ اول، تهران: نشر تاریخ ایران (شرکت سهامی خاص).
اعتماد السلطنه، محمدحسن­خان (۱۳۵۰)، روزنامة خاطرات اعتمادالسلطنه وزیر انطباعات در اواخر دورة ناصری مربوط به سال­های 1292 تا 1313 هجری قمری، با مقدمة ایرج افشار، چ دوم، تهران: انتشارات مؤسسة امیرکبیر.
آفاری، ژانت و فاوست، جیزلین (1403/2023)، روابط عاشقانة ایرانیان در عصر دیجیتال: از ازدواج سنتی تا ازدواج سفید، ترجمة آیرین دارا، چ اول، لندن: نشر نو گام.
بنجامین ج.س. (۱۳۶۹)، ایران و ایرانیان «عصر ناصرالدین شاه»، ترجمة حسین کرد بچه، چ دوم، تهران: نشر جاویدان.
پولاک، ژاکوب، ادوارد (1368)، سفرنامة پولاک، ترجمة کیکاوس جهانداری، چ دوم، تهران: نشر شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.
تاج السلطنه (1361)، خاطرات تاج السلطنه مجموعه متون و اسناد تاریخ، به کوشش منصوره اتحادیه (نظام مافی)، سیروس سعدوندیان، ج هفتم، چ اول، تهران: نشر تاریخ ایران.
جامی، ن. (۱۳۶۲)، گذشته چراغ راه آینده است، تهران: ققنوس.
حجازی، قدسیه (1357)، بررسی جرائم زنان در ایران، چ دوم، انتشارات شرکت حقوقی قدسی.
حسینی، سیده مرضیه، فصیحی، سیمین (۱۳۹۷)، «سیاست­های دولت پهلوی در مقابله با بیماری­های رقابتی»، تاریخ پزشکی، دورة دهم، ش ۳۷، صص۸-۲۰.
حکیم الهی، هدایت­الله (1327)، شهرنو؛ بامن به شهرنو بیایید، ج 1 و 2، چ پنجم، بی­جا: بی­نا .
خاکپور، محمد مهدی (1357)، «بزهکاری زنان در ایران»، دانشکدة حقوق دانشگاه تهران، کتابخانة مرکزی دانشگاه تهران.
خلف تبریزی، محمدحسین (1342)، برهان قاطع، به اهتمام محمد معین، ج سوم، چ دوم، تهران: نشر ابن سینا.
دروویل، گاسپار (۱۳۷۰)، سفر در ایران، منوچهر اعتمادمقدم، چاپ چهارم، تهران: نشر شباویز.
دلدم، اسکندر (۱۳۷۱)، حاجی واشنگتن، تهران: گلفام.
دلریش بشری (۱۳۷۵)، زن در دورة قاجار، تهران: نشر تحقیقات و پژوهش سازمان تبلیغات اسلامی.
دولت آبادی، یحیی (۱۳۶۱)، حیات یحیی، ج ۲، تهران: عطار و فردوسی.
دومین سالنامة احصاییة شهر تهران از سنه 1304 تا 1308 شمسی (1310)، بلدیة طهران سرویس معارف احصاییه و نشریات مطبعة طهران.
دهخدا، علی اکبر (1373)، لغت نامة دهخدا، جلد 8، تهران: مؤسسة انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
ربیع زاده، سوسن، فریبا، زمانی، شیدا نبئی (1376)، بررسی وضعیت اجتماعی اقتصادی زنان مجرم و بزهکار در شهر تهران، چاپ اول، تهران: نشر پژوهشگاه علوم انسانی ومطالعات فرهنگی پژوهشکده علوم اجتماعی.
زند مقدم، محمود (1336)، قلعه(شهرنو)، چ اول، تهران: انتشارات مازیار.
ساروخانی، باقر (1388)، روش­های تحقیق در علوم اجتماعی، ج دوم، چ هشتم، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
سررشته، حسینقلی (۱۳۶۷)، خاطرات من (یادداشت­های دورة ۱۳۱۰-۱۳۳۴)، تهران: نویسنده.
سعیدی سیرجانی (1362)، وقایع اتفاقیه(گزارش‌های­های خفیه نویسان انگلیسی...)، چاپ دوم، تهران: مؤسسة انتشارات نوین.
سیاح، محمدعلی (۲۵۳۶)، خاطرات حاج سیاح، به کوشش حمید سیاح، تهران: امیرکبیر.
شفق تهرانی، اکبر (1389)، طهران قدیم تا طهران جدید، چاپ اول، تهران: نشر به آوران.
شهری (شعرباف)، جعفر (1369)، تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم زندگی و کسب وکار، جلد1و 6، چاپ دوم، تهران: مؤسسة خدمات فرهنگی رسا.
------، (1371)، طهران قدیم، ج 3، چ اول، تهران: انتشارات معین.
شیخ رضایی، انسیه و آذری، شهلا (۱۳۷۷)، گزارش­های نظمیه از محلات تهران، جلد اول، چاپ اول، تهران: انتشارات سازمان اسناد ملی ایران .
عیسوی، چارلز (1362)، تاریخ اقتصادی ایران (عصر قاجار1332-1215)، ترجمة یعقوب آژند، چ اول، تهران: نشر گسترده.
فرجاد، محمد حسین (1388)، آسیب شناسی اجتماعی: کودکان خیابانی، دختران فراری، زنان روسپی، چ اول، تهران: ناشر علم.
فردوست، حسین (۱۳۸۶)، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، ج1، ویراستة عبدالله شهبازی، تهران: اطلاعات.
فرمانفرماییان، ستاره (1349)، در پیرامون روسپیگری در شهر تهران، چ دوم، تهران: چاپخانه آذر.
فلور، ویلم (2010)، تاریخ اجتماعی روابط سکسی در ایران، ترجمة محسن مینو خرد، چ اول، استکهلم: انتشارات فردوس.
------، (1387)، سلامت مردم در ایران قاجار، ترجمة ایرج نبی پور، چ اول، بوشهر: ناشر دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی بوشهر.
فوران، جان (1390)، مقاومت شکننده تاریخ تحولات اجتماعی ایران از صفویه تا سال­های پس از انقلاب اسلامی، ترجمة احمد تدین، چ پانزدهم، تهران: نشر مؤسسة فرهنگی رسا.
قراییان، مهدی (1389)، «تاریخچة اخلاق جنسی ایرانیان در دوران قاجار»، دانشکدة علوم انسانی و پایه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد شاهرود.
گیدنز، آنتونی،کارن، برد (1387)، جامعه شناسی، ترجمة حسن چاوشیان، تهران: نشر نی.
لعل شاطری، مصطفی و وکیلی، هادی (۱۳۹۵)، «نقش روسپیان شهر نو در کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲»، گنجینة اسناد، ش ۱۰۱، صص ۶۰-۸۱.
مارش، دیوید، استوکر، جری (1388)، روش و نظریه در علوم سیاسی، مترجم امیر محمد حاجی یوسفی، چ سوم، تهران: پژوهشکدة مطالعات راهبردی.
ماری لادیه-فولادی (2003)، جمعیت و سیاست در ایران از سلطنت مشروطه تا جمهوری اسلامی، ویراستار تقی تام، دفتر شمارة 150، مؤسسة ملی مطالعات جمعیت شناسی فرانسه.
مدنی قهفرخی، سعید (1395)، جامعه شناسی روسپی گری، چ اول، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه، برگرفته از سایت طاقچه.
مستوفی آشتیانی، میرزا یوسف­خان (1318ق)، تربیت نسوان، تبریز: مطبعة معارف تبریز.
ملک­زاده، الهام (۱۳۹۴)، «زنان و مؤسسات خیریه رفاهی- بهداشتی ایران از مشروطه تاپایان حکومت پهلوی دوم»، مجلة پژوهش­های تاریخی ایران و اسلام، ش ۲۱، صص۲۳۳-۲۵۶.
موریس، جک (1381)، «روسپی‌گری قوانین و واقعیت­ها»، ترجمة حمزه مزینانی، فصلنامة علمی پژوهشی رفاه اجتماعی، سال ۲، ش 5، صص 253-262.
نجاتی، غلامرضا (۱۳۷۸)، مصدق سال‌های مبارزه و مقاومت، تهران: رسا.
 نظری، منوچهر (1395)، زنان در عرصة قانون گذاری ایران (1395-1285.ش)، چ اول، تهران، انتشارات کویر
وندیداد (1392)، پورداوود، ابراهیم، نشر الکترونیک علیرضا کیانی و احسان. م.
ویلز، جیمز (۱۳۶۸)، ایران در یک قرن پیش، ترجمه غلامحسین قراگوزلو، چاپ اقبال
هاشمی فرد، فاطمه سادات و حسنی، علیرضا (1399)، روسپیگری در سیاست کیفری ایران، فصلنامه بین المللی قانون یار، دوره چهارم، شماره چهاردهم، صص605-577
هاکس، مریت (۱۳۶۸)، ایران: افسانه و واقعیت، ترجمة محمد حسین نظری نژاد و دیگران، مشهد: معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی.
اسناد و روزنامه­ها
اسناد سازمان اسناد کتابخانه ملی ایران (ساکما)
ساکما، سند شمارة 1072/290
ساکما، شمارة سند 1107/293/94
ساکما، شمارة سند 18603/220
ساکما، شمارة سند 18657/310
ساکما، شمارة سند ۲۹۵۵۹۱۳
ساکما، شمارة سند 31733/310
ساکما، شمارة سند 39779/293
ساکما، شمارة سند 6115/310
ساکما، شمارة سند 61159/310
ساکما، شمارة سند 670/320
ساکما، شناسة سند 2131/360
ساکما، شناسة سند 2132/360
ساکما، شناسة سند ۲۴۴/۲۹۵
ساکما، شناسة سند 271/295
ساکما، شناسة سند ۲۷۷ /۲۹۵
ساکما، شناسة سند 278/295
ساکما، شناسة سند 3605899
ساکما، شناسة سند 55283/310
اطلاعات 1342، شمارة 11196
اطلاعات، 1321، شمارة 5060
اطلاعات، ۱۳۴۲، شمارة 11226.
آیندة ایران، 1312، سال سوم،  شمارة 31.
آیندة ایران، 1312، سال سوم، شمارة 32
آیندگان، 1348، سال سوم، شمارة 626.
آیندگان، 1349، سال سوم، شمارة 728.
آیندگان، 2535، سال دهم، شمارة 2762.
آیندگان، 2535، سال دهم، شمارة 2771.
آیندگان، 2535، سال نهم، شمارة 2561.
آیندگان، 2535، سال نهم، شمارة ۲۵۷۳.
آیندگان1350، سال چهارم، شمارة 1201
بلدیة طهران، 1309، سال نهم، شمارة 5.
پیک سعادت نسوان، 1306، سال اول، شمارة 2.
زبان زنان، ۱۳۲۳، شمارة 2.
عالم نسوان، 1301، سال سوم، شمارة 1
عالم نسوان، 1301، سال سوم، شمارة 3
کیهان، 1342، شمارة 5937.
کیهان، 1342، شمارة 5988.
کیهان، 1345، شمارة 6863.
مرد امروز، 1324، 13 مرداد.
 
Dezhamkhooy, Maryam, papoli-yazdi Leila (2020), “flowers in the garbage: transformation of prostitiution in Iran in the late nineteen-twenty-first centuries in Iran”, international journal of historical archcieology, 24: 728-750, https://doi.org /1001007/s10767-020-00541-z
Hays, Stephnie Ann (2005), Women and Crime in Context: Examing the Linkages between Structural Conditions and Female Offending within the Context of Place, University of Florida
Honarbin-Holliday, mehri (2009), Bcoming visible in Iran: women in Contemporay Iranian Society, Bloomsbury Publishing first published.
دوره 16، شماره 61
پاییز 1403
پاییز 1403
صفحه 85-126

  • تاریخ دریافت 01 مهر 1403
  • تاریخ بازنگری 14 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 21 بهمن 1403
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1403