بازتاب کنش ها و نمادهای دینی گیلانیان در سفرنامه‌های عصر قاجار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد پژوهش مؤسسة غیرانتفاعی کوشیار، رشت، ایران

2 استادیار و عضو هیئت علمی پژوهشکدة گیلان‌شناسی دانشگاه گیلان، رشت، ایران

3 دانشیار و هیئت علمی گروه علوم ‌اجتماعی دانشگاه گیلان، رشت، ایران

چکیده
یکی از بهترین راه‌ها برای شناخت پدیده‌های گوناگون مرتبط با ساختارهای سیاسی و اقتصادی و همچنین فرهنگ عمومی و اجتماعی، بررسی دیدگاه افرادی است که به‌مثابه ناظر خارجی پدیده‌ها را ارزیابی می‌کنند؛ ازاین‌رو، بررسی آثار به‌جامانده از سیاحان و جهانگردانی که با اهداف گوناگون به گیلان سفرکرده و سفرنامه یا کتاب خاطرات به‌ جا نهاده‌اند، حائز اهمیت است. سؤال اصلی تحقیق آن است که کنش‌های دینی گیلانیان چگونه در سفرنامه‌های عصر قاجار منعکس شده است؟ در پژوهش حاضر با روش تحلیل محتوای کمی، تلاش شده است تا در راستای شناخت و آشنایی بیشتر با تاریخ اجتماعی گیلان، به واکاوی و بازنمایی کنش‌ها و نمادهای دینی مطرح‌شده در سفرنامه‌های اروپایی دورة قاجار پرداخته شود؛ از جنبة نظری با استفاده از نظریه بازنمایی استوارت هال شاخص‌ها و مقوله‌های گزینش‌شده، در حیطه جغرافیایی گیلان از نگاه سیزده سفرنامه‌نویس اروپایی مورد بررسی قرار گرفته است؛ سفرنامه‌نویسانی که در گیلان اقامت داشته و یا در مقاطعی از این سرزمین عبور کرده‌اند. داده‌های به‌دست آمده در قالب سه مقوله اصلی «مناسک و نمادها» با بیشترین فراوانی شاخص‌های اماکن مذهبی، دعا و توسل و توجه به پیامبران، «احکام» با بیشترین فراوانی حجاب زنان، ناپاک‌بودن غیرمسلمان و شراب‌خواری و «ادیان» توجه به ادیان اسلام و مسیحیت دسته‌بندی شدند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The Reflection of Religious Practices and Symbols of Guilanis in Qajar-era Travelogues

نویسندگان English

hamidreza tahriri 1
reza alizadeh 2
mohammad reza gholami 3
1 raduate of non-profit and non-governmental higher education research
2 Assistant Prof. of Research Institute of Guilan Studies, University of Guilan, Rasht, Iran
3 Associate professor, Department of Social Sciences, University of Guilan, Rasht, Iran
چکیده English

One of the best ways to understand various phenomena related to political and economic structures, as well as the public and social culture, is to examine the perspectives of individuals who evaluate these phenomena as external observers. Therefore, studying the works left behind by travelers and tourists who visited Guilan for various purposes and recorded their experiences in travelogues or memoirs is of great importance. The main research question addressed in the present study is: How were the religious practices of Guilanis reflected in the travelogues of the Qajar era? In the present study, using quantitative content analysis, an effort was made to explore and represent the religious practices and symbols mentioned in European travelogues from the Qajar period, with the aim of gaining a deeper understanding of Guilan's social history. Theoretically, using Stuart Hall's Theory of Representation, selected indicators and categories were examined within the geographical context of Guilan, as seen through the eyes of thirteen European travel writers—those who either resided in Guilan or passed through the region at certain times. The obtained data were categorized into three main themes including "Rituals and Symbols" (with the highest frequency of indicators such as religious sites, prayers and supplications, and attention to prophets), "Religious Laws" (with the highest frequency of indicators such as women's veiling, the impurity of non-Muslims, and alcohol consumption), and "Religions" (focusing on Islam and Christianity).

کلیدواژه‌ها English

Hall’s representation
religious practices
travelogue
Qajar era
Guilan
احمدی، علیرضا (1397)، «گیلان و گیلانی‌ها از نگاه سفرنامه‌نویسان اروپایی دورة قاجار»، مجلة تاریخ‌اندیش، شمارة 2، صص 131-148.
اسمیت‌، فیلیپ (1387)، درآمدی بر نظریة فرهنگی‌، ترجمة حسن پویان‌، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
اورسل، ارنست (۱۳۸۲)، سفرنامة قفقاز و ایران‌، ترجمة علی‌اصغر سعیدی‌، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
آزاد ارمکی‌، تقی (1389)، تاریخ تفکر اجتماعی در اسلام از آغاز تا دورة معاصر، تهران: نشر علم.
آنه، کلود (۱۳۷۰)، گل‌های سرخ اصفهان (ایران با اتومبیل)‌، ترجمة فضل‌الله جلوه‌، چاپ اول‌، نشر روایت.
بایندر، هانری (۱۳۷۹)، سفرنامة هانری بایندر؛ کردستان، بین‌النهرین و ایران‌، ترجمة کرامت الله افسر‌، تهران: فرهنگسرا.
بروگش، هاینریش (۱۳۷۴)، در سرزمین آفتاب‌، ترجمة محمد جلیلوند‌، تهران: نشر مرکز.
رابینو‌، ه.ل (۱۳۵۷)، ولایات دارالمرز گیلان‌، ترجمة جعفر خمامی زاده‌، رشت‌: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
رنه‌، هانری (۱۳۷۸)، از خراسان تا بختیاری‌، ترجمة غلامرضا سمیعی‌، نشر طاوس.
ژوبر، پ.امده (۱۳۴۷)، مسافرت در ارمنستان و ایران به انضمام جزوه‌ای دربارة گیلان و مازندران‌، ترجمة علیقلی اعتماد مقدم‌، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
سرنا، کارلا (۱۳۶۲)، خاطرات مادام کارلاسرنا، آدم‌ها و آیین‌ها در ایران‌، ترجمة علی اصغر سعیدی‌، تهران: انتشارات نقش جهان.
کاساکوفسکی، ولادیمیر (۱۳۴۴)، خاطرات کلنل کاساکوفسکی‌، ترجمة عباسقلی جلی، تهران: نشر کاویان.
لیلا کریمی، گراوندی، فریبا (1395)، «گیلان در آیینة سفرنامه‌های جهانگردان اروپایی (مطالعة موردی: جهانگردان آلمان و فرانسه)»، همایش آمایش سرزمین، جایگاه خزر و چشم انداز توسعة گیلان.
مارچنکو، م‍ی‍ت‍راف‍ان‌ ک‍ان‍س‍ت‍ان‍ت‍ی‍ن‍ووی‍چ‌ (۱۳۷۱)، سفری به ایران همزمان با انقلاب روسیه‌، ترجمة م.ر. زین الدینی، قم‌: نشر مترجم.
مکنزی، چارلز فرانسیس (۱۳۵۹)، سفرنامة شمال‌، ترجمة منصوره اتحادیه‌، نشر گستره.
ملگونف، گریگوری ولریانوویچ (۱۳۷۶)، کرانه‌های جنوبی دریای خزر‌، ترجمة امیر هوشنگ امینی‌، چ اول، تهران: نشر کتاب سرا.
نیکیتین، بازیل (1356)، خاطرات و سفرنامة موسیو بازیل نیکیتن قنسول سابق روس در ایران‌، ترجمة علی‌محمد فره وشی‌، تهران: انتشارات کانون معرفت.
Hall, Stuart (2003), Representation, London, Sage Publication.
Hatam, Zahra & Arian, Foad & Salimi, Khadijeh (2015), “Social and Cultural Images of Qajar-Iran Customs in European Travel Diaries”, Asian Culture and History, pp. 29-41.
Mahdavi, Shireen (2005), “Shahs, Doctors, Diplomats and Missionaries in 19 century Iran”, British Journal of Middle Eastern Studies, Vol. 32, No. 2 (Nov., 2005), pp. 169-191. http://www.jstor.org/stable/30037691
Mahdavi, Shireen (2012), “Everyday Life in Late Qajar Iran”, Iranian Studies, 45(3), 355–370. http://www.jstor.org/stable/41445214
 Hall, Stuart (1997), Representat'ion Cultural Representations and Signifying Practices, LONDON, SAGE Publications.
Hall, Stuart. Hobson, Dorothy. Lowe, Andrew, Willis, Paul (2004), Culture, media, language: Working papers in cultural studies, 1972-79, The Centre for Contemporary Cultural Studies, USA: Routledge.
دوره 16، شماره 61
پاییز 1403
پاییز 1403
صفحه 33-56

  • تاریخ دریافت 01 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 23 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 19 اسفند 1403
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1403