تحلیل مضمونی هویت در نمایشنامة مزارشریف، با رویکرد تاریخ فرهنگی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران

2 دانش آموختة دکترای گروه زبان و ادبیات دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

چکیده
تاریخ فرهنگی گفتمانی میان‌رشته‌ای است که برای فهم تاریخ، خوانش فرهنگی متون هنری و ادبی را پیشنهاد می‌دهد؛ بر اساس این رویکرد متون ادبی می‌توانند داده‌هایی از تجربه زیسته مردم و تحولات اجتماعی را ارائه دهند. مسئله پژوهش حاضر آن است که چگونه می‌توان از رهگذر تحلیل مضمونی متون نمایشی، به بازنمایی مفهوم «هویت» در بستر تاریخ فرهنگی پرداخت؟ هدف این پژوهش بررسی نمایشنامةه مزارشریف نوشته محمد عارف است؛ اثری که در آن تقابل میان «انسان» و «جنگ» در افغانستان، از منظری فرهنگی و انسانی واکاوی شده است. روش تحقیق، تحلیل مضمون (نقد تماتیک) با الگوی براون و کلارک است. داده‌ها از دل گفت‌وگوها، کنش‌ها و نمادهای روایی استخراج و کدگذاری شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مضمون محوری نمایشنامه «گم‌گشتگی هویت» در بستر جنگ، خیانت، مهاجرت و بیگانگی فرهنگی است. این مضامین در قالب شخصیت‌هایی چون ملامحمد و شکوه به تصویر کشیده شده‌اند. دریافت‌های پژوهش نشان می‌دهد نمایشنامة مزارشریف می‌تواند به‌عنوان متنی نمایشی، در تاریخ‌نگاری فرهنگی افغانستان و ایران مورد استفاده قرار گیرد و مقایسة آن با آثار نویسندگان افغان می‌تواند به واکاوی دقیق‌تری از تحولات هویتی منجر شود

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Thematic Analysis of Identity in the Play Mazar-e-Sharif, from a Cultural History Perspective

نویسندگان English

Zahra Hayati 1
Ghandi Reyhaneh 2
1 Associate Professor, Department of Language and Literature, Institute for Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran
2 Ph.D. Graduate, Department of Language and Literature, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran
چکیده English

Cultural history is an interdisciplinary discourse that proposes the cultural reading of artistic and literary texts to understand history. Based on this approach, literary texts can provide data on people's lived experiences and social transformations. The research question addressed in the present study is: How can a thematic analysis of dramatic texts represent the concept of "identity" within the framework of cultural history? The aim of this study is to examine the play Mazar-e-Sharif by Mohammad Aref, and explores the confrontation between "human beings" and "war" in Afghanistan from a cultural and humanistic perspective. The method used is thematic analysis (thematic criticism) using Braun and Clarke’s model. Data were extracted and coded from dialogues, actions, and narrative symbols. The findings indicate that the central theme of the play is the loss of identity in the context of war, betrayal, migration, and cultural alienation. These themes are embodied in characters such as Molla Mohammad and Shokouh. The research concludes that Mazar-e-Sharif can serve as a dramatic text in the cultural historiography of Afghanistan and Iran, and a comparison with works by other Afghan writers can lead to a more precise analysis of identity transformations

کلیدواژه‌ها English

cultural history
thematic analysis
MazarSharif
Mohammad Aref
احمدی، بابک (1378)، ساختار و تأویل متن، تهران: نشر مرکز.
اگری، لاجوس (1385)، فن نمایشنامه‌نویسی، ترجمة دکتر مهدی فروغ، چاپ ‌دوم، تهران: مؤسسة انتشارات نگاه.
برک، پیتر (1390)، تاریخ فرهنگی چیست؟، ترجمة نعمت‌اله فاضلی و مرتضی قلیچ، تهران: پژوهشکدة تاریخ اسلام.
حسینی، خالد (1388)، بادبادک‏باز، ترجمة مژگان احمدی، تهران: بهزاد.
زریاب، رهنورد (1385)، گلنار و آینه، کابل: زریاب.
سعیدی، محمدمهدی (1400)، «بازتاب تاریخ فرهنگی در "آیینة غبار"»، تأملاتی در تاریخ فرهنگی و حوزه‌های موضوعی آن (مجموعه ‌مقالات همایش بین‌المللی تاریخ فرهنگی در ایران)، به‌کوشش محمدامیر احمدزاده، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، صص 39-48.
شیخ‌زاده، محمد؛ بنی‌اسد، رضا (1399)، تحلیل مضمون: مفاهیم، رویکردها و کاربردها، ویراستار سیدعلی اصغر سلطانی، تهران: نشر لوگوس.
عارف، محمد (1400)، نمایشنامة مزارشریف، تهران: نشر قو.
فاضلی، نعمت‏اله (1400)، «مسئلة حافظه و مسئله‌شناسی حافظه در ایران مدرن»، تأملاتی در تاریخ فرهنگی و حوزه‌های موضوعی آن (مجموعه ‌مقالات همایش بین‌المللی تاریخ فرهنگی در ایران)، به‌کوشش محمدامیر احمدزاده، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، صص 21-38.
محمدی کله‌سر، علیرضا (1400)، «فرایندهای مضمون‌یابی در نقد ادبی»، فصلنامة علمی-پژوهشی نقد ادبی، سال 14، شمارة 56، صص 201- 236.
ملایی توانی، علی‌رضا (1402)، «تأملی در ماهیت و مبانی تاریخ فرهنگی»، تأملاتی در باب تاریخ فرهنگی و حوزه‌های موضوعی آن (مجموعه‌ مقالات همایش بین‌المللی تاریخ فرهنگی در ایران)، به‌کوشش محمدامیر احمدزاده، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، صص 39-54.
میرصادقی، جمال (1400)، داستان‌های نوین؛ جستارهایی در قلمرو ادبیات با شاهدهای داستانی، تهران: نشر آواهیا.
Braun, V.& Clarke, V. (2006), “Using thematic analysis in psychology”, Qualitative Research in Psychology, 3, 77-101. DOI:10.1191/1478088706qp063oa
 
 
دوره 16، شماره 62 - شماره پیاپی 62
زمستان 1403
زمستان 1403
صفحه 97-129

  • تاریخ دریافت 09 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 19 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 12 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1403