تحول نهادی و کارکردی جمعیت هلال احمر در امپراتوری عثمانی تا پایان جنگ جهانی اول

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه تاریخ دانشگاه جیرفت، کرمان، ایران.

2 استادیار گروه تاریخ دانشگاه جیرفت، کرمان، ایران

چکیده
این پژوهش به بررسی شکل‌گیری و تحول جمعیت هلال احمر عثمانی، نخستین نمونة هلال احمر در جهان و نقش آن در عرصه‌های جنگی، امدادرسانی اجتماعی و مدیریت بحران‌های طبیعی می‌پردازد. مسئلة اصلی پژوهش، چگونگی تأثیر شرایط سیاسی و اجتماعی دوران مشروطیت عثمانی و جنگ‌های نیمة دوم قرن نوزدهم بر شکل‌گیری، رشد و فعالیت‌های هلال احمر است. هلال احمر عثمانی، یک نهاد مبتنی بر سنت اسلامی بود که در پاسخ به تشکیل صلیب سرخ اروپایی شکل گرفت و فعالیت‌های خود را در میادین جنگ و امدادرسانی توسعه داد. رویکرد پژوهش تاریخی بوده و داده‌ها به‌صورت کتابخانه‌ای گردآوری شده‌اند که شامل منابع کتبی، اسناد آرشیوی و مدارک مرتبط در ترکیه است. یافته‌ها نشان می‌دهند که طی پنجاه سال نخست فعالیت، هلال احمر عثمانی با وجود فشارهای سیاسی دورة استبداد سلطان عبدالحمید دوم، رشد قابل توجهی داشت. حضور مداوم این نهاد در میادین جنگی، منجر به تحول ساختار تشکیلاتی، تنوع منابع مالی و افزایش تجربة امدادرسانی شد؛ علاوه‌بر فعالیت‌های جنگی، هلال احمر نقش مهمی در پاسخ به حوادث طبیعی و انسانی مانند آتش‌سوزی، زمین‌لرزه، سیل و بیماری ایفا کرد و عملکرد آن تأثیر قابل توجهی بر افکار عمومی جهان اسلام گذاشت. این تأثیر، زمینه‌ساز شکل‌گیری سازمان‌های مشابه در سایر کشورهای اسلامی شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The Institutional and Functional Transformation of the Red Crescent Society in the Ottoman Empire until the End of the First World War

نویسندگان English

mahdi vaziniafzal 1
mehdi dehgani 2
1 Assistant Professor, Department of History, University of Jiroft , Kerman, Iran.
2 Assistant Professor ,department of History and Archeology ,University of Jiroft, Kerman, Iran
چکیده English

The present study examines the formation and evolution of the Ottoman Red Crescent Society, the first example of the Red Crescent in the world, and its role in war, social relief, and natural disaster management. The main question of the study is how the political and social conditions of the Ottoman Constitutional period and the wars in the second half of the 19th century influenced the formation, growth, and activities of the Red Crescent. The Ottoman Red Crescent was an institution based on Islamic tradition, formed in response to the establishment of the European Red Cross, and it developed its activities in battlefields and relief efforts. The research method in the present study was historical, and data were collected through library research, including written sources, archival documents, and related materials in Turkey. Findings show that during the first fifty years of its activity, the Ottoman Red Crescent experienced significant growth despite the political pressures of Sultan Abdul Hamid II's autocratic period. The continuous presence of this institution in battlefields led to the evolution of its organizational structure, diversification of financial resources, and increased experience in providing relief services. In addition to wartime activities, the Red Crescent played an important role in responding to natural and human-made disasters such as fires, earthquakes, floods, and diseases, and its performance significantly influenced public opinion in the Islamic world. This influence paved the way for the formation of similar organizations in other Islamic countries.

کلیدواژه‌ها English

Ottoman
Red Crescent
Formation and Evolution
Red Cross
First World War
آرشیو نخست وزیری عثمانی [1](BOA)
Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), BEO 4049/300612, belge no: 3.
Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), HR. SFR. (20), 123/4. Lef:1.
Başbakanlık Osmanlı Arşivi (BOA), HR., SYS., 2413/60-1.
 
آرشیو هلال احمر عثمانی [2](TKA)
Türk Kızılayı Arşivi. (TKA), klasör no: 12, belge no: 108
Türk Kızılayı Arşivi. (TKA), klasör no: 137, belge no: 5
Türk Kızılayı Arşivi. (TKA), klasör no: 258, belge no: 2.1
Türk Kızılayı Arşivi. (TKA), klasör no: 280, belge no: 159
Türk Kızılayı Arşivi. (TKA), klasör no: 7, belge no: 8
Türk Kızılayı Arşivi. (TKA), klasör no: 72, belge no: 64
Türk Kızılayı Arşivi. (TKA), klasör no: 72, belge no: 78
Türk Kızılayı Arşivi. (TKA), klasör no: 989, belge no: 2
 
منابع ترکی استانبولی
 
Ada, H. (2004). The first Ottoman civil society organization in the service of the Ottoman state: The case of the Ottoman Red Crescent (Osmanlı Hilal-i Ahmer Cemiyeti) (Master’s thesis, Sabancı University).
Ada, H. (2011). Osmanlı Devleti’nin hizmetinde ilk modern Osmanlı sivil toplum örgütü: Osmanlı Hilal-i Ahmer Cemiyeti (1868–1911) (Unpublished doctoral dissertation, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İstanbul).
Ağanoğlu, H. Y. (2001). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Balkanlar’ın makûs talihi göç. İstanbul: Kum Saati Yayınları.
 Akgün, S. K., & Uluğtekin, M. (2000). Hilal-i Ahmer’den Kızılay’a. Ankara: Kızılay Yayınları.
Aksoley, H. (2009). Teşkilat-ı Mahsusa’dan Kuva-yı Milliye’ye. İstanbul: Timaş.
Armaoğlu, F. (1984). Yüzyıl siyasi tarihi (1914–1980) (2nd ed.). Ankara: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
 Ataç, A. (2000). Osmanlı Devleti’nde askeri sağlık hizmetleri. In Osmanlı Devleti’nde Sağlık Hizmetleri Sempozyumu. Ankara.
Ayaydın, R. (2016). Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nin İran’da Cihad-ı Ekber faaliyetleri (Master’s thesis, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul).
Barclay, T. (1912). The Turco-Italian war and its problems. London: Constable & Company Ltd.
Bayar, C. (1967). Ben de yazdım (Vol. 1, 2nd ed.). İstanbul: Baha Matbaası.
Beehler, W. H. (2014). Commodore, 1911–1912 Türk-İtalyan Savaşı (L. Yıldırım, Trans.). İstanbul: İlgi Kültür Sanat Yayınları.
Besim, Ö. B. (1910/۱۳۲۸ هـ). IX Washington Salîb-i Ahmer Konferansı’na memuriyetim ve Osmanlı Hilal-i Ahmer Cemiyeti’ne tekliflerim hakkında. İstanbul.
Çapa, M. M. (1990). Balkan savaşında Kızılay (Osmanlı Hilâl-i Ahmer) Cemiyeti. Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi ve Uygulama Merkezi Dergisi (OTAM), (1).
Çapa, M. M. (2010). Kızılay [Hilâl-i Ahmer] Cemiyeti (1914–1925). Ankara: Türkiye Kızılay Derneği Yayınları.
Çelebi, M. (2018). Conkbayırı’nda Atatürk’ün hayatını kurtaran saat. Belgi Dergisi, 2(16). Pamukkale Üniversitesi Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayınları.
Cemal Paşa. (1959). Hatıralar (B. Cemal, Ed.). Selek Yayınları.
Dunant, H. (1964). Bir Solferino hatırası (N. Arpacioğlu, Trans.). Ankara: Türkiye Kızılay Derneği.
Esenkaya, A. (2011). Çanakkale muharebelerinde cephede ve cephe dışında sağlık hizmetleri. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, Bahar–Güz. Çanakkale: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Atatürk ve Çanakkale Savaşları Araştırma Merkezi.
Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Daire Başkanlığı Arşivi (ATASE). (n.d.). BDH, Kl. 4581, Dos. 8, Fih. 1–101; A, ds.153/21 (1915).
Gül Uluğtekin, M. (2013). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Hilal-i Ahmer icraat raporları 1914–1928. Ankara: Pulat Basımevi.
Halaçoğlu, A. (1995). Balkan harbi sırasında Rumeli’den Türk göçleri (1912–1913) (2nd ed.). Ankara: TTK Yayınları.
Hanioğlu, M. Ş. (1989). Kendi mektuplarında Enver Paşa. İstanbul: Der Yayınları
Henri, C. (1964). Milletlerarası Kızılhaç. Ankara.
Hilal-i Ahmer. (1877/۱۲۹۴ هـ). Hilal-i Ahmer raporu, mecruhin ve mardayı askeriye imdat ve muavenet cemiyeti sabit ve seyyar hastaneleri (Vol. 3). İstanbul.
Holding, D. (2015). Çanakkale acı ilaç 18 Mart 1915–9 Ocak 1916. İstanbul.
İzgöer, A. Z., & Tug, R. (2013). Padişah’ın himayesinde Osmanlı Kızılay Cemiyeti (1911–1913 yıllığı). Ankara: Türk Kızılayı Yayınları.
Karal, E. Z. (1983). Osmanlı tarihi (Vol. 5). Ankara: TTK.
Kızılay ve Kızılhaç’ın milletlerarası kaynakları: Sözleşmeler, tüzükler, kararlar. (1964). Ankara: Türkiye Kızılay Derneği.
Kuntman, M. D. (2010). Bir doktorun harp ve memleket anıları (M. Özata, Ed.). Ankara.
Macar, O. D. (2010). Balkan savaşları’nda salgın hastalıklar ve sağlık hizmetleri. İstanbul: Libra Yayınları.
Macar, O. D. (2017). Hilal-i Ahmer Cemiyeti’nin kurumsal tarihinde önemli bir deneyim: Trablusgarp savaşı (1911–1912). İstanbul: İstanbul Ticaret Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi.
Midhat, A. (1879/۱۲۹6 هـ). Hilâl-i Ahmer. İstanbul.
Missionary Herald. (1911). Missionary Herald, 107(12).
Noyan, A. (1956). Son harplerde salgın hastalıklarla savaşlarım. Ankara.
Öksüz, M. (2020). İstanbul / Uzunçarşı yangını (1911) için Trabzon vilayetinden toplanan yardımlar.
Ömer, B. (2009). Hanımefendilere Hilâl-i Ahmer’e dair konferans (İ. Hacıfettahoğlu, Ed.). Ankara: Türkiye Kızılay Derneği Yayınları.
Osmanlı Hilal-i Ahmer Cemiyeti (OHAC). (n.d.-a). Salnamesi 1329–1331 H, 26–27.
Osmanlı Hilal-i Ahmer Cemiyeti (OHAC). (n.d.-b). Salnamesi 1330–1334 H, no. 3, 15 Kasım 1916, s. 61–62.
Osmanlı Hilal-i Ahmer Cemiyeti (OHAC). (n.d.-c). Salnamesi 1340 H, 29.
Osmanlı Hilâl-i Ahmer Cemiyeti Merkezi Umûmîsi. (1911/1330 هـ). senesi Meclis-i Umûmîyyesine takdim olunan rapor. Dersaadet.
Özaydın, Z. (1987). Osmanlı Hilal-i Ahmer Cemiyeti Salnamesi (Unpublished M.A. dissertation). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
Özaydın, Z. (2002). Osmanlı Hilâl-i Ahmer Cemiyeti’nin kuruluşu ve çalışmaları. Türkler, 13. Ankara: Yeni Türkiye Yayınları.
Özbay, K. (1976). Türk Asker Hekimliği Tarihi ve Asker Hastaneleri (Vol. 1, p. 84). Yörük Basımevi
Ryan, C. (1962). Kızılay emri altında Pilevne ve Erzurum'da (1877–78) (Osmanlı-Rus Harbi). İstanbul.
Salname. (1913–1915), 34–35.
Sari, M., & Doğan, C. (2023). I. Dünya Savaşı’nda Hilâl-i Ahmer (Kızılay) Cemiyeti’nin Sivas’taki faaliyetleri. Akademik Bakış, 17(33).
Schindler, D., & Toman, J. (1988). The laws of armed conflicts. Martinus Nijhoff Publishers.
Şerif, A. (1999). Arnavutluk’da, Suriye’de, Trablusgarb’de Tanin (Vol. II, A. Ç. Börekçi, Ed.). Ankara: TTK.
Sezer, C. (2014). Hilâl-i Ahmer Cemiyeti Hanımlar Dâr-üs Sanâ’ası. History Studies: International Journal of History, 6.
Sezer, C. (2015). Çanakkale cephesinde sağlık kuruluşları ve Kızılay arşiv belgelerine göre Hilâl-i Ahmer Cemiyeti’nin faaliyetleri. Uluslararası Tarih ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13.
Shwerib, A. A. (1989). El-Hilalu’l Ahmar el-Osmani ve devruhu fi ’l Cihâdi’l Lîbî. Dar-ul Kutub El Vataniyye.
Şimşek, D. (2015). II. Abdülhamid dönemi Osmanlı Hilal-i Ahmer Cemiyeti’nin kuruluşu ve teşkilatlanması. Turkish Studies International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 10(5).
Tanin gazetesi. (1915, June 28), 2344, p. 3.
Tetik, A., & Güzel, M. Ş. (2013). Kızılay ve Kızılhaç belgeleriyle Osmanlılara karşı işlenen savaş suçları (1911–1921). İstanbul: İş Bankası Yayınları.
Tural, E. (2004). Türkiye, Hollanda, İngiltere ve Amerika’da modern itfaiye teşkilatının kuruluşu ve harik (yangın) nizamnameleri. Çağdaş Yerel Yönetimler, XIII(1).
Turkish Red Crescent General Headquarters. (1974). The Red Crescent. Ankara: Kızılay.
Türkiye Hilal-i Ahmer Mecmuası. (1927). “Ellinci Yıl,” 76, 140. İstanbul.
Türkiye Kızılay Derneği. (1950). 73 yıllık hayatı 1877–1949. Ankara: Türkiye Kızılay Derneği Yayınları.
Unat, E. K. (1987). Macarlı Dr. Abdullah Bey (Karl Eduard Hammerschmidt) ve Türkiye’deki çalışmaları. In A. Terzioğlu & E. Lucius (Eds.), Türk–Avusturya tıbbi ilişkileri. İstanbul.
Uzluk, F. N. (1964). Kızılay Cemiyeti’nin kuruluşuna kısa bir bakış. Ankara.
Yıldırım, N. (2014). Savaşlardan modern hastanelere Türkiye’de hemşirelik tarihi. İstanbul: Vehbi Koç Vakfı.
Yurdakul, E. S. (2019a). Kızılay’ın ilk hastaneleri (1877–1878): Yatan hastalarda görülen enfeksiyonlar ve mortalite oranları. Türk Mikrobiyoloji Cem Derg, 49(2).
Yurdakul, E. S. (2019b). Kızılay’ın kuruluş dönemi (1877–1878 Osmanlı-Rus Savaşı): Cerrahi girişimler ve çeşitli yaralanmalarda mortalite oranları. Pamukkale Tıp Dergisi, 12(3).
 
دوره 17، شماره 64 - شماره پیاپی 64
تابستان 1404
تابستان 1404
صفحه 25-60

  • تاریخ دریافت 21 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 20 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 13 آبان 1404
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1404