نان و جنگ داخلی تبریز در دورۀ استبداد صغیر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

2 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

3 دانشجوی دورۀ دکتری تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

10.22034/chs.2026.550331.1134
چکیده
در جنگ­های درون شهری تبریز در سال 1326ق، نان اساسی­ترین کالا در سبد مصرفی روزانۀ مردمِ شهر بود. کمبود نان موجب آشفتگی در جامعه می­شد و تأمین آن برای مقامات شهری ضرورت داشت؛ به همین جهت، دو طرف درگیری، سعی داشتند از این امتیاز، برای آسیب‌رساندن به یکدیگر استفاده برند. مدیریت صحیح غلة دیوانی و اربابی، انبار غله در ارک دولتی و شیوه­های درست توزیع آن از برنامه­ها و مذاکرات انجمن ایالتی برای کاهش قیمت نان و ازبین‌رفتن معضلات تهیة نان بود و مدیریت صحیح نان و غله و توزیع دقیق و نظام­مند آن، وحشت و نگرانی مردم را از بین می­برد و از این رهگذر، برای نظام سیاسی حاکم بر شهر، کسب مشروعیت می­کرد؛ درمقابل، مستبدان مانع رسیدن غله به ارک دولتی و محلات پشتیبان مشروطه می­شدند. پژوهش حاضر قصد دارد ارتباط مشروعیت یا عدم‌مشروعیت نظام سیاسی با تأمین غله و نان مردم تبریز در جنگ­های شهری را بررسی کند و با روش توصیفی و تبیینی به این پرسش اساسی پاسخ دهد که مردم و مقامات شهری در دو جبهۀ مشروطه­خواهان و مستبدین، چگونه میان تأمین نان وغله و مشروعیت نظام سیاسی ارتباط برقرار می­کردند؟ مخالفان مشروطیت تلاش داشتند با بستن راههای ورودی شهر موجب کمبود نان، آشوب، نارضایتی خارجی­ها و وحشت مردم شوند. نتایج پزوهش نشان می­دهد که؛ بیشتر ساکنان تبریز، سواره­های ایلی و مستبدان را باعث و بانی مشکلات می­دانستند، ، ایجاد گرسنگی و قحطی، نه‌تنها کمکی به مستبدان در ایجاد آشوب نکرد بلکه بدنام‌شدن ایشان، موجب پیروزی و کسب مشروعیت برای مشروطه‌خواهان شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Bread and the Civil War in Tabriz during the Minor Tyranny Period

نویسندگان English

Gholamali Pashazadeh 1
Fatemeh Orouji 2
Jebreil Eyvazi 3
1 Associate Professor, Department of History, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
2 Associate Professor, Department of History, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
3 PhD Student in the History of Post-Islamic Iran, University of Tabriz, Tabriz, Iran.
چکیده English

During the urban conflicts in Tabriz in 1326 AH (1908 AD), bread was the most essential item in the daily consumption basket of the city's residents. A shortage of bread led to social unrest, making its provision a crucial task for local authorities. Proper management and systematic distribution of bread and grain alleviated public fear and anxiety, granting political legitimacy to the ruling powers. Both sides of the conflict sought to use this necessity against one another. Effective management of government and feudal grain resources, the grain depot located in the Arg (Citadel) of the government, and organized distribution methods were central topics in the Provincial Council's discussions, aimed at lowering bread prices and resolving bread supply issues. The autocratic forces obstructed the delivery of grain to the government Arg and pro-constitutional neighborhoods. This study aims to examine the relationship between the legitimacy (or lack thereof) of the political system and the provision of grain and bread to the people of Tabriz during the urban warfare between the two factions. Using a descriptive and analytical approach, it seeks to answer the fundamental question ‘How did the people and local authorities on both the constitutionalist and autocratic sides perceive the connection between grain and bread supply and the legitimacy of political authority?’ The findings indicate that opponents of constitutionalism attempted to disrupt the procurement and distribution of bread—especially during crises—to create shortages and instill fear among the public. In contrast, the constitutionalists aimed to enhance the grain and bread supply system, reduce public anxiety in their supporting neighborhoods, and cause disruption in the opposing areas to bolster their own legitimacy.

کلیدواژه‌ها English

Bread
Political System
Legitimacy
War
Neighborhoods
Grain
ایوانف (1357)، انقلاب مشروطیت ایران، ترجمة آذر تبریزی، تهران: انتشارات شبگیر و بیستون.
آفاری، ژانت (1385)، انقلاب مشروطه ایران، ترجمة رضا رضایی، تهران: نشر بیستون.
براون، ادوارد (1329)، انقلاب ایران، ترجمة احمد پژوه، تهران: کانون معرفت.
تاریخ یک‌ساله وقایع مشروطه در تبریز (1397)، استنساخ و اصلاح رضا خیری مطلق، تهران: نشر امید صبا.
تقی‌زاده، حسن (1372)، زندگی طوفانی (خاطرات سید حسن تقی‌زاده)، به‌کوشش ایرج افشار، تهران: انتشارات علمی.
تقی‌زاده، حسن (1379)، تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، به‌کوشش عزیزالله علیزاده، تهران: انتشارات فردوس.
جورابچی، محمدتقی (1386)، حرفی از هزاران که اندر حکایت آمد (وقایع تبریز و رشت 1330-1326 ه. ق.)، به‌کوشش علی قیصری، تهران: نشر تاریخ ایران.
خدری‌زاده، علی‌اکبر (بهار 1377)، «مسئلة نان در تهران و تبریز (از مشروطه تا پایان جنگ جهانی اول)»، تاریخ معاصر ایران، سال دوم، شمارة 5، صص 7-34.
رفیعی، منصوره (1362)، انجمن (ارگان انجمن ایالتی آذربایجان)، تهران: نشر تاریخ ایران.
ضمیری، میرزا اسدالله (1346)، یادداشت‌های میرزا اسدالله ضمیری، به‌کوشش سیروس برادران شکوهی، تبریز: نشر ابن‌سینا.
غوغای تبریز؛ رخدادهای مشروطه‌خواهی در تبریز از مرگ ناصرالدین‌شاه تا جنگ جهانی اول (1404)، تصحیح غلامعلی پاشازاده، تهران: انتشارات میراث مکتوب.
فتحی، نصرت‌الله (1355)، مجموعه آثار قلمی شادروان ثقه‌الاسلام شهید تبریزی، تهران: انتشارات انجمن آثار ملی.
فتحی، نصرت‌الله (1356)، سخنگویان سه‌گانة آذربایجان، تهران: کتابخانة تخصصی ادبیات.
کتاب آبی (1363)، به‌کوشش احمد بشیری، ج 1، چاپ دوم، تهران: نشر نو.
کتاب نارنجی (1367)، به‌کوشش احمد بشیری، ج 1، چاپ دوم، تهران: نشر نو.
کرونین، استفانی (پاییز و زمستان 1399)، «نان و عدالت در ایران روزگار قاجار (اقتصاد اخلاقی، بازار آزاد و تهیدستان گرسنه)»، ترجمة علی صوفی و فرشید نوروزی، مجلة پژوهش در تاریخ، سال دهم، شمارة 29، صص 47-102.
کسروی، احمد (1385)، تاریخ مشروطة ایران، چاپ سوم، تهران: انتشارات نگاه.
ملک‌زاده، مهدی (1383)، تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، ج 1، تهران: انتشارات سخن.
میرکیایی، محمد (1394)، نان و سیاست (تأثیر بحران‌های نان بر سیاست و اقتصاد عصر ناصری)، ج 2، تهران: نشر علم.
ناهید، عبدالحسین (1360)، زنان ایران در جنبش مشروطه، تبریز: نشر احیاء.
ویجویه‌ای، محمدباقر (1355)، بلوای تبریز (تاریخ انقلاب آذربایجان)، به‌کوشش علی کاتبی، چاپ سوم، تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر.
یزدانی، سهراب (1388)، مجاهدان مشروطه، تهران: نشر نی.
 
روزنامه‌ها
روزنامة انجمن تبریز، سال اول، شمارة 41، 25 ذی الحجه 1324ق
روزنامة انجمن تبریز، سال دوم، شمارة 12، 14 ربیع‌الاول 1326ق
روزنامة انجمن تبریز، سال دوم، شمارة 13، 14 ربیع‌الاول 1326ق
روزنامة انجمن تبریز، سال دوم، شمارة 15، 24 ربیع‌الاول 1326ق
روزنامة انجمن تبریز، سال دوم، شمارة 16، 27 ربیع‌الاول 1326ق
روزنامة انجمن تبریز، سال دوم، شمارة 20، 11 ربیع‌الثانی 1326ق
روزنامة انجمن تبریز، سال دوم، شمارة 27، 29 ربیع‌الثانی 1326ق
روزنامة انجمن تبریز، سال سوم، شمارة 10، 9 رمضان 1326ق
روزنامة انجمن تبریز، سال سوم، شمارة 12، 16 رمضان 1326ق
روزنامة انجمن تبریز، سال سوم، شمارة 16، 4 شوال 1326ق
روزنامة جریدة ملی، سال اول، شمارة 22، 6 ذیحجه1324ق
روزنامة نوای ملی، سال اول، شمارة 1، 16 رجب 1326ق.
دوره 17، شماره 66 - شماره پیاپی 66
زمستان 1404
زمستان 1404
صفحه 57-82

  • تاریخ دریافت 08 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 07 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 29 اردیبهشت 1405
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1404