یاد و خاطرة کوروش بزرگ در دورة هخامنشی (با تکیه بر نظریة فرهنگی میشل فوکو)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه تاریخ دانشگاه لرستان، لرستان، ایران.

10.22034/chs.2026.539903.1125
چکیده
کوروش بزرگ (559-530 ق.م) موفق شد پارسیان را از یک قوم زیر سلطه، به قومی قدرتمند و سرور تبدیل کند و نخستین شاهنشاهی بزرگ جهانی را تشکیل دهد؛ پس از مرگ او، جانشینانش توانستند علاوه‌بر اینکه قلمروی او را حفظ کنند، بلکه حکومت هخامنشی را تا بخش‌هایی از اروپا و آفریقا گسترش دهند. کوروش بزرگ پس از فتح سرزمین بابل، دستور داد لوحه‌ای که امروزه معروف به «استوانة کوروش» است نوشته شود. در این استوانه ذکر شده است که کوروش بدون جنگ بابل را فتح کرده است و نحوة برخورد او با شکست‌خوردگان توضیح داده می‌شود؛ علاوه‌بر این، وی دستور آزادی یهودیانی را که در بابل به‌صورت اسیر زندگی می‌کردند صادر کرد و آن‌ها را به زادگاه آن‌ها در اورشلیم فرستاد. در این پژوهش با استفاده از منابع و متون تاریخی، با رویکرد توصیفی -تحلیلی و با استفاده از نظریة فرهنگی میشل فوکو کوشش می‌شود دیدگاه مردمان عصر هخامنشی درمورد شخصیت کوروش دوم مورد ارزیابی قرار گیرد. سؤال پژوهش این است که آیا نظر بسیاری از مستشرقین مبنی‌بر اینکه برخورد کوروش با اقوام زیرسلطه ازجمله بابلی‌ها و یهودیان، جنبة تبلیغاتی داشته و هدف کوروش از ذکر عدالت و آزادی در استوانه، سیاسی بود نه انسان‌دوستانه صحیح است؟ فرضیة پژوهش این است که با مطالعة تاریخ دورة هخامنشی، متوجه می‌شویم که کوروش بزرگ در میان ایرانیان و غیرایرانیان به عدالتخواهی و انسانیت معروف بوده است؛ بنابراین باتوجه به نظریة فرهنگی میشل فوکو و مطالعة دیدگاه مردمان دورة هخامنشی درمورد شخصیت کوروش دوم، آنچه در استوانة کوروش ذکر شده و برخورد وی با اقوام زیر سلطه، نه یک عامل دروغین و تبلیغاتی، بلکه ناشی از انجام اعمال واقعی بوده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The Memory and Legacy of Cyrus the Great in the Achaemenid Period (Based on Michel Foucault’s Cultural Theory)

نویسنده English

karim golshanirad
Assistant Professor, Department of History, Lorestan University, Lorestan, Iran.
چکیده English

Cyrus the Great (559-530 BC) succeeded in transforming the Persians from a subjugated people into a powerful and sovereign people and formed the first great world empire. After his death, his successors were able not only to preserve his territory but also to expand the Achaemenid government to parts of Europe and Africa. The research method is descriptive and analytical, and the method of collecting data is library-based drawing on reliable historical and archaeological sources and references. After conquering the land of Babylon, Cyrus the Great ordered the writing of a tablet that is known today as the "Cyrus Cylinder". This cylinder mentions that Cyrus conquered Babylon without war and, after entering this land, gave freedom to everyone and created prosperity and comfort for the people. In addition, Cyrus issued an order to release the Jews who were living in captivity in Babylon and sent them to their hometown of Jerusalem. The research question is whether many orientalists’ opinion that Cyrus's dealings with the subjugated peoples, including the Babylonians and Jews, had a propaganda aspect and that Cyrus's purpose in mentioning justice and freedom in the Cyrus Cylinder was political, not humanitarian, is correct. By studying the history of the Achaemenid period, we realize that Cyrus the Great was known among Iranians and non-Iranians for his justice and humanity. Therefore, what is mentioned in the Cyrus Cylinder and his dealings with the subjugated peoples were not a false and propaganda factor, but rather the result of real actions.

کلیدواژه‌ها English

Cyrus the Great
Cyrus' Charter
Pasargadae
Iranians
Subjugated Peoples
ارفعی، عبدالمجید (1389)، فرمان کوروش بزرگ، تهران: مرکز دایره المعارف اسلامی.
استرابون (۱۳۸۲)، جغرافیای استرابون، ترجمة همایون صنعتی‌زاده، تهران: موقوفات دکتر محمود افشار.
افلاطون (۱۳۶۶)، دورة آثار افلاطون (کتاب سوم: قوانین)، جلد چهارم، ترجمة محمدحسن لطفی، تهران: جامی.
الن، لیندزی (۱۳۹۰)، تاریخ امپراطوری ایران، ترجمة عیسی عبدی، تهران: امیرکبیر.
اله‌یاری، عادل (۱۴۰۱)، «اسکندر مقدونی و یاد و خاطره کوروش بزرگ»، فصلنامة علمی تاریخی اسلام و ایران، سال سی و دوم، شمارة ۵۴، تابستان، صص 15-37.
اولبریخت، مارک‌یان (۱۴۰۱)، ایران‌گرایی اسکندر مقدونی، ترجمة عباس امام، اهواز: گزارش تاریخ.
آریانوس، فلاویوس (۱۳۹۳)، لشکرکشی اسکندر به ایران، ترجمة همایون صنعتی‌زاده، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.
آمیه، پیر (۱۳۸۴)، تاریخ ایلام، ترجمة شیرین بیانی، تهران: دانشگاه تهران.
آیسخولوس (۱۳۵۶)، ایرانیان، ترجمة کامیاب خلیلی، تهران: (بدون ناشر).
آیلرز، ویلهلم (۱۳۹۰)، کوروش بزرگ «پژوهشی دربارة ریشه‌شناسی نام بنیان‌گذار سلسله هخامنشیان»، ترجمة سوزان گویری، تهران: بهجت.
بروسیوس، ماریا (۱۳۸۹)، ایرانیان باستان، ترجمة مانی صالحی‌علامه، تهران: ثالث.
بروسیوس، ماریا (۱۳۹۲)، شاهنشاهی هخامنشی از کوروش بزرگ تا اردشیر اول، ترجمة هایده مشایخ، تهران: ماهی.
بروسیوس، ماریا (۱۴۰۰)، تاریخ ایران باستان، امپراتوری هخامنشی، ترجمة علی ضرغامی، کرج: سیمرغ آسمان آذرگان.
بریان، پی‌یر (۱۳۸۱)، امپراتوری هخامنشی، جلد اول، ترجمة ناهید فروغان، تهران: قطره.
بریان، پی‌یر (۱۳۹۳)، «کوروش بزرگ»، در: کوروش بزرگ (گردآورنده تورج دریایی)، ترجمة آذردخت جلیلیان، تهران: توس.
بویس، مری (۱۳۷۵)، تاریخ کیش زرتشت: هخامنشیان، جلد دوم، ترجمة همایون صنعتی‌زاده، تهران: توس.
بویس، مری و دیگران (۱۳۹۷)، کوروش بزرگ: دین، نام و هویت، ترجمة جواد لطفی‌نوذری، تهران: آوای خاور.
پاتس، دنیل (۱۳۸۵)، باستان‌شناسی ایلام، ترجمة زهرا باستی، تهران: سمت.
پلوتارک (۱۳۶۹)، حیات مردان نامی، جلد چهارم، ترجمة رضا مشایخی، تهران: علمی و فرهنگی.
تسلیمی، علی (۱۳۸۸)، بوطیقا و فرهنگ: نقد ادبی، نظریه‌های ادبی و کاربرد آن‌ها در ادبیات فارسی، تهران: کتاب آمه.
داندامایف، محمد (۱۳۸۱)، تاریخ سیاسی هخامنشیان، ترجمة خشایار بهاری، تهران: کارنگ.
دریایی، تورج (۱۳۹۳)، کوروش بزرگ: پادشاه باستانی ایران، ترجمة آذردخت جلیلیان، تهران: توس.
رسولی، آرزو (۱۳۹۶)، «نقد فرهنگی در مطالعات تاریخی: شورش گئوماته و به قدرت رسیدن داریوش بزرگ»، پژوهش‌های تاریخی اسلام و ایران، دورة 11، شمارة ۲۰، بهار و تابستان، صص 1-12.
رو، ژرژ (۱۳۸۱)، سرگذشت عراق باستان، ترجمة عبدالرضا (هوشنگ) مهدوی، تهران: پیکان.
شهبازی، علیرضا شاپور (۱۳۴۹)، کوروش بزرگ: زندگی و جهانداری بنیان‌گذار شاهنشاهی ایران، شیراز: دانشگاه پهلوی.
شهبازی، علیرضا شاپور (۱۳۸۶)، راهنمای جامع پاسارگاد، شیراز: بنیاد فارس‌شناسی.
صراف، محمدرحیم (۱۳۸۴)، مذهب قوم ایلام، تهران: سمت.
فرای، ریچارد (۱۳۷۳)، میراث باستانی ایران، ترجمة مسعود رجب‌نیا، تهران: علمی و فرهنگی.
فردوسی، ابوالقاسم (۱۳۸۵)، شاهنامه، به‌کوشش اکبریان راد، تهران: الهام.
فوکو، میشل (۱۳۸۸)، دیرینه‌شناسی دانش، ترجمة عبدالقادر سواری، تهران: گام نو.
فوکو، میشل (۱۳۸۹)، نظم اشیاء: دیرینه‌شناسی علوم انسانی، ترجمة یحیی امامی، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
کارنامة اردشیر بابکان (۱۳۶۹)، ترجمة قاسم هاشمی‌نژاد، تهران: مرکز.
کتاب مقدس (عهد عتیق) (۲۰۰۷)، ترجمة رابرت بروس و کاراپت اوهانس، تهران: انتشارات ایلام.
کتزیاس (۱۳۹۰)، پِرسیکا (تاریخ شاهنشاهی پارس به روایت کتزیاس)، ترجمة فریدون مجلسی، تهران: انتشارات تهران.
کورت، آملی (۱۳۸۲)، هخامنشیان، ترجمة مرتضی ثاقب‌فر، تهران: ققنوس.
کول‌روت، مارگارت (۱۳۹۷)، شاه و پادشاه در هنر هخامنشی، ترجمة علی بهادری، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
گزنفون (۱۳۷۵)، آناباسیس، ترجمة احمد بیرشک، تهران: کتابسرا.
گزنفون (۱۳۸۶)، کوروش‌نامه، ترجمة رضا مشایخی، تهران: علمی و فرهنگی.
گلشنی‌راد، کریم (۱۴۰۱)، «رویکردی جدید بر روایت هرودوت در به شاهی رسیدن داریوش هخامنشی»، فصلنامة مطالعات باستان‌شناسی پارسه، شمارة ۲۲، سال ششم، زمستان، صص 161-181.
گلشنی‌راد، کریم (۱۴۰۳الف)، آموزش و پرورش دورة هخامنشی، خرم‌آباد: دانشگاه لرستان.
گلشنی‌راد، کریم (۱۴۰۳ب)، «بررسی و تحلیل دلیل کشتن داریوش سوم هخامنشی»، مجلة مطالعات ایرانی، دورة ۲۳، شمارة ۴۵، بهار و تابستان، صص ۲۹۹-۳۱۶.
گیرشمن، رومن (۱۳۸۹)، ایران از آغاز تا اسلام، ترجمة محمد معین، تهران: دنیای کتاب.
لویین جونز، لوید (۱۳۹۴)، شاه و دربار در ایران باستان، ترجمة فریدون مجلسی، تهران: نیلوفر.
مالووان، ماکس (۱۳۸۵)، تاریخ ایران دوره هخامنشیان کوروش بزرگ، ترجمة مرتضی ثاقب‌فر، تهران: جامی.
مجیدزاده، یوسف (۱۳۷۰)، تاریخ و تمدن ایلام، تهران: نشر دانشگاهی.
منشور کوروش هخامنشی (۱۳۹۲)، ترجمة شاهرخ رزمجو، لندن: بخش خاورمیانه موزة بریتانیا.
موسوی، علی (۱۳۹۰)، «سفر به پاسارگاد»، ترجمه آذردخت جلیلیان، تهران: توس.
ویسهوفر، یوزف (۱۳۷۸)، ایران باستان، ترجمة مرتضی ثاقب‌فر، تهران: ققنوس.
هرودوت (۱۳۸۳)، تاریخ هرودوت، جلد اول، ترجمة هادی هدایتی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
هرودوت (۱۳۸۴)، تاریخ هرودوت، جلد پنجم، ترجمة هادی هدایتی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
هینتس، والتر (۱۳۸۷)، داریوش و ایرانیان، ترجمة پرویز رجبی، تهران: ماهی.
هیوز، مارنی (۱۳۸۶)، پنجاه متفکر کلیدی در زمینة تاریخ، ترجمة محمدرضا بدیعی، تهران: امیرکبیر.
یامااوچی، ادوین (۱۳۹۰)، ایرانیان و ادیان باستانی، ترجمة منوچهر پزشک، تهران: ققنوس.
 
Aelian (1997), Historical MisceLLany,translated by Nigel Wilson, Loeb classical Library, Cambridge, MA: Harvard university press.
Benveniste, Emile (1943), “La ville de Cyreschata”, Journal Asiatique, 234, pp. 25–48.
Diodorus Siculus (1933), Library of History, translated by C. H. Oldfather, Loeb Classical Library 279, Cambridge, MA: Harvard University Press.
Durant, Will (1954), Our Oriental Heritage, New York: Publishers Weekly.
Foucault, Michel (1994), Aesthetics, Method, Epistemology, New York: The New Press.
Francovich, Geza (1966), “Problems of Achaemenid Architecture”, East and West, 16(3/4), pp. 201–260.
Greenblatt, Stephen (2007), Resonance and Wonder: Learning to Curse: Essays in Early Modern Culture, London & New York: Routledge.
Kuhrt, Amelie (1983), “The Cyrus Cylinder and Achaemenid Imperial Policy”, Journal for the Study of the Old Testament, 25, pp. 83–97.
Lewis, Brian (1980), The Sargon Legend, Cambridge, MA: American School of Oriental Research.
Quintus Curtius Rufus (1976), History of Alexander, translated by John C. Rolfe, Cambridge, MA: Harvard University Press (Loeb Classical Library).
Smith, Sidney (1944), Isaiah Chapters XL–LV: Literary Criticism and History, London: Oxford University Press.
Stronach, David (1978), Pasargadae: A Report on the Excavations Conducted by the British Institute of Persian Studies from 1961 to 1963, Oxford: Clarendon Press.
Weerdenburg, Sancisi-H. (1993), Alexander the Great: Myth and Reality, (Edited by A. Kuhrt), Stuttgart: Franz Steiner Verlag.
 
دوره 18، شماره 67 - شماره پیاپی 67
بهار 1405
بهار 1405
صفحه 95-127

  • تاریخ دریافت 16 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 24 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 28 تیر 1405
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1405