آگاهی‌بخشی تاریخی یکی از روش‌های روزنامة مساوات در برخورد با استبداد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه تاریخ دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 استادیارِ گروه آموزشِ الهیات و معارف اسلامیِ دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

3 استادیار گروه تاریخ دانشگاه پیام نور،تهران،ایران

چکیده
انقلاب مشروطه و آگاهی‌بخشی در جامعة ایران، توجه به دانشِ تاریخ برای اعتلای آگاهی را در کانون توجه قرار داد. برخلاف رسم رایج تاریخ‌نگاری ایرانی که بیشتر در خدمت حاکمیت و قدرت سیاسی بود و وقایع سیاسی و لشکر را قلم می‌زد، تاریخ‌نگارانِ نو برای «مردم» نوشتند و بیداری و آگاهی ملت ایران را خواهان بودند؛ چنانکه در این انقلاب که با پشتوانة تاریخ و هویتی که از به‌هم‌پیوستن متون و رویدادهای تاریخی ساخته شده بود، عرصة روزنامه‌نگاری با روزنامه‌هایی چون مساوات به مدیریت محمدرضا مساوات شیرازی که از مخالفان سرسخت استبداد و استعمار بود، با الهام از دانش تاریخ و تاریخ‌نگاری جدید و با نقل و تحلیل حکایات تاریخی ایران و جهان، بر تحقق کامل مشروطه و مبارزه با استبداد تأکید داشت. این مقاله با تکیه بر مندرجات و مقالات «روزنامه مساوات» و منابع دیگر، با روش تحلیل محتوا سعی دارد گفتمان تاریخیِ حاکم بر این روزنامه را در یکی از حساس‌ترین برهه‌­های تاریخ ایران (عصر مشروطه) در مقابله با استبداد تبیین کند و درصدد یافتن پاسخ این سؤال است که روزنامة مساوات چگونه از دانشِ تاریخ در مبارزه با استبداد بهره می‌­گرفت و جایگاه و نقش آگاهی‌بخشی تاریخی در این راه چه بود؟ یافته‌ها حکایت از آن دارد که این روزنامه با ارائة حکایات تاریخی از تاریخ ایران و جهان و تحلیل­‌های دقیق، بر استفاده از دانش و آگاهی‌بخشی تاریخی به‌مثابه یکی از الزامات اجتناب‌ناپذیر تحقق مشروطیت در جهت عدم بازگشت استبداد و استعمار تأکید وافر داشت و در این راه، رسالت بزرگی برعهده گرفت. عبرت‌آموزی از تاریخ با عبرت‌گیری از شخصیت‌­ها و رخدادهای مهم ایران و جهانِ آن روز، توجه به جدال تاریخی عدل و ظلم و پیروزی عدل، نقش تاریخی ایران در عبور از بحران­‌ها و سرانجام بهره‌­گیری از علم و دانش که گامی مهم در مبارزه با اشاعه استبداد و استعمار است، از موضوعات کانونی مساوات در تثبیت مشروطه و مهار استبداد بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Raising Historical Awareness, One of the Methods of Musavat Newspaper in Dealing with Tyranny

نویسندگان English

shamsedin amraie 1
reza moeeni 2
Abdollah Sajedi 3
1 Assistant Professor of History Department of Payame Noor University, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Department of Theology and Islamic Studies, Farhangian University, Tehran, Iran
3 .Assistant Professor of History Department of Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده English

The constitutional revolution and awareness raising in Iranian society focused attention on the knowledge of history to raise awareness. Contrary to the common practice of Iranian historiography, which was mostly in the service of government and political power, and wrote about political events and armies, the new historians wrote for the “people” and wanted the awakening and awareness of the Iranian nation; similar to the revolution, which was supported by history and the identity that was realized by combining texts and historical events, in the field of journalism with newspapers such as Musavat, managed by Mohammad Reza Musavat Shirazi, who was a staunch opponent of tyranny and colonialism, inspired by the knowledge of history and new historiography and with narration and analysis of historical stories of Iran and the world emphasized the full realization of the constitution and the fight against tyranny. This article, based on the contents and articles of “Musavat Newspaper” and other sources, with the method of content analysis, tries to explain the dominant historical discourse of this newspaper in one of the most crucial periods of Iran's history (constitutional era) in confronting tyranny. This article is trying to find the answer to the question, how did the Musavat newspaper use the knowledge of history in the fight against tyranny, and what was the position and role of historical awareness in this way? The findings indicate that this newspaper, by presenting historical anecdotes from the history of Iran and the world and detailed analysis, emphasized the use of historical knowledge and awareness as one of the inevitable requirements for the realization of constitutionalism in order to prevent the return of tyranny and colonialism. And in this way, it undertook a great mission. Learning lessons from history by taking lessons from the important personalities and events of Iran and the world of that day, paying attention to the historical conflict between justice and injustice and the victory of justice, Iran's historical role in overcoming crises and finally using science and knowledge, which is an important step in the fight against the spread of tyranny and colonialism, was one of the focal issues of Musavat in the stabilization of the constitution and curbing tyranny.

کلیدواژه‌ها English

Constitutional Revolution
Tyranny
Raising Historical Awareness
Knowledge of History
Musavat Newspaper
-آدمیت، فریدون (1357)، اندیشه‌های میرزا آقاخان کرمانی، تهران: پیام.
- اعتمادالسلطنه، محمد حسن (1367)، مرآت البلدان، به‌کوشش عبدالحسین نوایی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
-بهار، ملک الشعراء (1357)، تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران، ج1(انقراض قاجاریه)، چاپ سوم، تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی.
- پروین، ناصرالدین (1377)، تاریخ روزنامه‌نگاری ایرانیان و دیگر پارسی‌نویسان، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
- ترکمنی آذر، پروین(1396)، «عدالت و بازتاب آن در تاریخ‌نوشته‌های مورخان ایرانی( قرن سوم تف ا ششم هجری)»، جستارهای تاریخی، دورة 8، شمارة 1 خرداد.
-تفرشی حسینی، سید احمد(1351)، روزنامة اخبار مشروطیت و انقلاب ایران، به‌کوشش ایرج افشار، تهران: انشارات امیرکبیر.
-توکلی طرقی، محمد (1395)، تجدد بومی و بازاندیشی تاریخ، ویراستة محمد توکلی طرقی و همایون کاتوزیان، تورنتو.
- جمال‌زاده، ناصر؛ ندافان، مسعود و بیگی، علی رضا، «بازخوانی تصویر ذهنی علما و روشنفکران عصر مشروطه از قانون»، پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، سال یازدهم، شمارة سوم، پاییز1400.
-جنکینز، کیت (1386)، بازاندیشی تاریخ، ترجمة حسینعلی نوذری، تهران: نشر آگه.
-رابینو،ه.ل (1380)، روزنامه‌های ایران از آغاز تا سال1329ه.ق، ترجمه و تدوین جعفر خمامی زاده، چاپ دوم، تهران: انتشارات اطلاعات.
- رحمانیان، داریوش، سیّد جمال و تاریخ، نامة انجمن، ش24، زمستان 1385.
- رحمانیان، داریوش، «جامعة ایرانی در گذرگاه مشروطه: گفت‌وگو با داریوش رحمانیان»، زمانه، ش 59، 1386.
- رحمانیان، داریوش (1388)، تاریخ تفکر سیاسی در دوره قاجار، تهران: دانشگاه پیام نور.
- رسول اف، رامین؛ راسخ، کرامت الله و بیابان نورد (1401)، «تحلیل محتوای روزنامة صوراسرافیل به منظور مطالعة نقش سیاسی ـ اجتماعی آن در فرایند نوسازی و تحولات دوره مشروطیت»، مطالعات راهبردی اطلاعات، آذر 1401، شمارة 3، صص 27-40.
- زرین کوب، عبدالحسین (1375)، تاریخ در ترازو، چاپ چهارم، تهران: امیرکبیر.
- شجری قاسم خلیلی، رضا (1392)، «واکاوی نقش تاریخ(آگاهی تاریخی) در بازسازی هویت ایرانی»، مجله پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، شمارة 12، بهار و تابستان.
- شیبانی(وحیدالملک)، عبدالحسین(1378)، خاطرات مهاجرت، به‌کوشش ایرج افشار و کاوه بیات، تهران: شیراز.
- صفایی، ابراهیم (1363)، رهبران مشروطه؛ مشتمل بر 24 بیوگرافی و شرح جالب و شگفت‌انگیز کلیة حوادث و وقایع نهضت مشروطة ایران، تهران: انتشارت جاویدان.
- طوسی، خواجه نظام الملک (1364)، سیاست نامه (سیرالملوک)، به‌کوشش جعفر شعار، چاپ سوم، تهران: سپهر.
-عاقلی، باقر (1380)، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، ج3، تهران: نشر گفتار.
- فرای، ریچارد (1363)، عصر زرین فرهنگ ایران، ترجمة مسعود رجب نیا، چاپ دوم، تهران: سروش.
- فضل الله همدانی،رشیدالدین (1358)، سوانح الافکار رشیدی، به کوشش محمد تقی دانش پژوه، تهران: انتشارات کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد.
-قدیمی قیداری، عباس(1393)، تداوم و تحول تاریخ­نویسی در ایران عصر قاجار، تهران: پژوهشکدة تاریخ اسلام.
- کرمانی، ناظم‌الاسلام (1376)، تاریخ بیداری ایرانیان، ج1، چاپ پنجم، تهران: نشر پیکان.
- کسروی، احمد (1363)، تاریخ مشروطة ایران، ج2، تهران: انتشارات امیرکبیر.
- کهن، گوئل (1360)، تاریخ سانسور در مطبوعات ایران، ج1 (از 1253ق تا صدور فرمان مشروطیت)، تهران: مؤسسة انتشارات آگاه.
- گروسه، رنه (1375)، چهرة آسیا، ترجمة غلامعلی سیّار، تهران: فرزان.
- محمدی، رضا و قدیمی قیداری، عباس (1397)، «تحلیل محتوایی روزنامة حشرات الارض»، نشریة زبان و ادب فارسی دانشگاه تبریز، سال 17، شمارة 237، بهار و تابستان.
 محیط طباطبایی، محمد (1375)، تاریخ تحلیلی مطبوعات ایران، تهران: انتشارات بعثت.
- مراغه‌ای، زین العابدین (1364)، سیاحتنامة ابراهیم بیگ (متن کامل ۳جلدی)، به‌کوشش م. ع. سپانلو، تهران: نشر اسفار.
- مروزی، محمد کاظم (1364)، عالم آرای نادری، به‌کوشش محمد امین ریاحی، ج 3، تهران: زوّار.
- مریجی، شمس الله (1386)، «بازشناسى جریان­هاى روشن­فکرى در ایران»، فصلنامة علوم سیاسی، شمارة 37.
- معینی رودبالی، رضا و کشاورز بیضاوی، محمد (1398)، «تأملی بر فعالیت‌های محمدرضا مساوات در مشروطه و بازتاب قرارداد ١٩٠٧ در روزنامة مساوات»، مطالعات تاریخی، شمارة 67.
- معینی رودبالی، رضا (1401)، «انقلاب مشروطه و فسادستیزی روزنامة مساوات»، پژوهش‌نامة تمدن ایرانی، سال چهارم، شمارة هشتم، پاییز و زمستان.
- ملک زاده، مهدی (1363)، تاریخ مشروطة ایران، ج2، تهران: علمی.
- هرولد پلام، جان (1386)، مرگ گذشته، ترجمة عباس امانت، تهران: نشر اختران.
 
روزنامه
-روزنامة مساوات، «سوز درونی را موقع اظهار رسید»، یکشنبه 19صفر 1326ق/22 مارس 1908م، شمارة 18.
- روزنامة مساوات، «خیرالامور اوسطها»، یکشنبه 27 محرم 1326ق/1مارس 1908م، شمارة 15.
- روزنامة مساوات، «بادکوبه»، یکشنبه 27 محرم 1326ق/1مارس 1908م، شمارة 15.
- روزنامة مساوات، «خیال ایجاد آدم می کند به چه معناست؟»، 12 صفر 1326ق/15 مارس 1908م، شمارة 17.
- روزنامة مساوات،«خیانت کار هر وقت باشد، به مجازات خود خواهد رسید»، 10 ربیع الاول 1326ق/12 آوریل 1908م، سال اول، شمارة 20.
- روزنامة مساوات، «شاه در چه حال است»، 24 ربیع الاول 1326ق/26 آوریل 1908م، شمارة 21.
- روزنامة مساوات، «استبداد و جهل»، 13 محرم 1326ق/16 فوریه 1908م، شمارة 13.
- روزنامة مساوات، «شاه با مساوات در جدال و نزاع است: چرا؟»، 2 ربیع‌الثانی 1326ق/26 اوریل 1908م، شمارة 11.
- روزنامة مساوات، «شرف به تازگی در ایران وِردِ زبان عارف و عامی شده؛ چرا؟»، 27 محرم 1326ق/ 1 مارس 1908م شمارة 15.
-روزنامة مساوات، «استبداد در نظر اسلام»، ۳۰صفر ۱۳۲7ق/ ۱8مارس ۱۹۰۹م، شمارة 30.
-روزنامة ندای وطن، «نامه متظلمانه یکی از خوانین»، 24 رجب 1327ق/30 مه 1907م، شمارة 17.
-روزنامة صوراسرافیل، «دو کلمه خیانت»، 30 مه 1907م، سال 1، شمارة 1.
 
دوره 16، شماره 59 - شماره پیاپی 59
بهار 1403
بهار 1403
صفحه 1-32

  • تاریخ دریافت 21 مرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 09 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 12 آبان 1403
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1403