مطالعات تاریخ فرهنگی (پژوهش نامه انجمن ایرانی تاریخ)

نقش و عملکرد نشریات در سیاست‌های تجدد زنان ایران با تأکید بر مقوله پوشش و مد (1310 تا 1320ه.ش)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

سید حسن شجاعی دیوکلائی 1
محمد امین خدابنده 2

1 استادیار گروه تاریخ دانشکدة علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

2 دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

https://doi.org/10.22034/chs.2025.489297.1042
چکیده
یکی از برنامه­‌های اصلی اصلاحات اجتماعی حکومت پهلوی اول، تجدد جامعه زنان ایران بود. برای تحقق این مهم حکومت پهلوی در تلاش بود تا طیف وسیعی از زنان را به ویژه در دو مقوله پوشش و مدگرایی تشویق و ملزم به قرارگرفتن در مسیری کند که نتیجه آن تبدیل‌شدن به زن متجدد بود. در تحقق این مهم، نشریات دوره پهلوی­ اول به‌مثابه مهم‌­ترین رسانه در دسترس جامعه نقش مهمی ایفا کردند. ایفای چنین نقشی از سوی نشریات عصر پهلوی­ اول به­خصوص در سال­‌های1310تا 1320 پیامدهایی به همراه داشت. بر این اساس این پژوهش درصدد است تا با رویکرد تاریخی و استفاده از نشریات و اسناد آرشیوی به طرح و پاسخ‌گوییِ این پرسش بپردازد که نقش و عملکرد نشریات در سیاست متجددانه زنان حکومت در سال­‌های 1310تا 1320 با تأکید بر مقوله پوشش و مد چه بود و چه پیامدهایی را به همراه داشت؟ یافته­‌های پژوهش نشان می‌­دهد که نشریات ایران دوره پهلوی ­اول به‌­خصوص طی سال‌­های 1310 تا 1320، در چهارچوب نقشی که نشریات در نظام­‌های سیاسی با الگوی حکمرانی مطلقه ایفا می‌­کنند، ایفاگر نقش ترویجی و تبلیغی برای پیشبرد اهداف و برنامه‌­های تجدد حکومت پهلوی در امور زنان شدند؛ این عملکرد و نقش بیشتر متمرکز بر تغییر وضعیت پوشش سنتی زنان بود که از یک‌سو با انتقاد از پوشش سنتی قدیم و از سوی دیگر با تبلیغ پوشاک و کالاهای زینتی جدید در روزنامه‌­ها صورت می­‌گرفت. پیامد چنین عملکردی را می‌­توان در رواج پدیده مصرف‌­گرایی زنان مشاهده کرد. نشانه‌­های رواج پدیده مصرف‌­گرایی را می‌­توان در افزایش میزان واردات کالاهای مصرفی زنان در زمینه پوشاک، لوازم آرایشی و زینتی چون پارچه و لباس‌­های دوخته‌شده، کلاه، عطر، ادکلن و ساعت مشاهده کرد که احصائیه تجارتی ایران در سال­‌های 1310 تا 1319 حاکی از افزایش میران واردات این کالاهاست. افزایش واردات این کالاها نیز خود حاکی از افزایش میران مصرف و رواج مصرف‌­گرایی در میان جامعه زنان ایران در سال­‌های مورد بحث است.

کلیدواژه‌ها

پهلوی اول
تجدد
زنان
نشریات
مصرف‌گرایی

عنوان مقاله English

The Role and Consequences of Publications in the Modern Policies of Iranian Women with Emphasis on the Issue of Clothing and Fashion (1310-1320SH)

نویسندگان English

Seyed Hassan Shojaee_divkalaee 1
Mohammadamin khodabandeh 2
1 Assistant Professor, Department of History, Faculty of Humanities and Social Sciences, University of Mazandaran, Babolsar, Iran
2 PhD Student in the History of Islamic Iran, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
چکیده English

One of the main social reform programs of the first Pahlavi government was the modernization of Iranian women's society. To achieve this goal, the Pahlavi government was trying to encourage and require a wide range of women, especially in the two issues of clothing and fashion, to follow a path that would result in them becoming modern women. In achieving this goal, the publications of the early Pahlavi era played an important role as the most important media available to society. The role played by publications in the first Pahlavi era, especially in the years 1310-1320, had consequences. Accordingly, this research seeks to address and answer the question of what was the role and function of publications in the government's modern women's policy in the years 1931 to 1941, with an emphasis on the issue of clothing and fashion, and what consequences did it bring, using a historical approach and the use of publications and archival documents. The research findings show that Iranian publications during the first Pahlavi period, especially during the years 1931 to 1941, within the framework of the role that publications function in political systems with an absolute governance model, played a promotional and propaganda role to advance the goals and programs of modernization of the Pahlavi government in women's affairs; this function and role was more focused on changing the women's traditional clothing, which was done on the one hand by criticizing the old traditional clothing and on the other hand by advertising new clothing and New ornaments in newspapers. The consequence of such a function can be seen in the prevalence of female consumerism. Signs of the prevalence of consumerism can be seen in the increase in the import of women's consumer goods in the field of clothing, cosmetics and accessories, such as fabrics and sewn clothes, hats, perfumes, colognes and watches, and Iran's trade statistics for the years 1931 to 1938 indicate an increase in the import rate of these goods. The increase in imports of these goods also indicates an increase in consumption rates and the prevalence of consumerism among Iranian women in the years under discussion.

کلیدواژه‌ها English

Pahlavi the First
Modernity
Women
Publications
Consumerism
اسناد
سازمان اسناد ملی ایران ساکما
ساکما، شناسة سند 29438/298/96.
____، شناسة سند 001436/240.
____، شناسة سند 6038/240.
____، شناسة سند 10894/240.
____، شناسة سند 17398/240.
____، شناسة سند 74363/240.
____، شناسة سند 6563/290.
____، شناسة سند 6627/290.
____، شناسة سند 6628/290.
____، شناسة سند 6568/290.
____، شناسة سند 8240/290.
____، شناسة سند 8366/290.
____، شناسة سند 8544/290.
____، شناسة سند 8588/290.
____، شناسة سند 1149/291.
____، شناسة سند، 1477/293.
____، شناسة سند 63912/293.
____، شناسة سند 1051/297.
____، شناسة سند 1063/297.
____، شناسة سند 1710/297.
____، شناسة سند ۵۲۶۸۳/310.
____، شناسة سند 6200/340.
 
روزنامه­ها و مجلات
ادارة کل گمرک ایران (1310)، احصائیه تجارتی ایران، مجموعة تجارت عمومی ایران با ممالک خارجه در سال 1309، طهران: مطبعة برادران باقرزاده.
ادارة کل گمرک ایران (1311)، احصائیة تجارتی ایران، مجموعة تجارت عمومی ایران با ممالک خارجه در سال 1310، تهران: چاپخانة فردوسی.
ادارة کل گمرک ایران (1313)، احصائیة تجارتی ایران، مجموعة تجارت عمومی ایران با ممالک خارجه در سال 1312، تهران: مطبعة مهر.
ادارة کل گمرک ایران (1315)، احصائیة تجارتی ایران، مجموعة تجارت عمومی ایران با ممالک خارجه در سال 1314، تهران: چاپخانة یمنی.
ادارة کل گمرک ایران (1317)، احصائیة تجارتی ایران، مجموعة تجارت عمومی ایران با ممالک خارجه در سال 1316، تهران: چاپخانة فردین و برادر.
ادارة کل گمرک ایران (1319)، آمار بازرگانی ایران با کشورهای خارجه در سال 1318، تهران: چاپخانة فاروس.
ادارة کل گمرک ایران (1321)، آمار بازرگانی ایران با کشورهای خارجه در سال 1319، تهران: چاپخانة فاروس.
روزنامة اطلاعات، شمارة 237، خرداد 1306
_________، شمارة 462، 21 فروردین 1307.
_________، شمارة 745، 29 فروردین 1308.
_________، شمارة 1290، 17 فروردین 1310.
_________، شمارة 1327، 1 خرداد 1310.
_________، شمارة 1524، 30 دی 1310.
_________، شمارة 1925، 29 خرداد 1312.
_________، شمارة 1935، 12 تیر 1312.
_________، شمارة 3106، 27 فروردین 1316.
_________، شمارة 3108، 29 فروردین 1316.
_________، شمارة 3129، اردیبهشت 1316.
_________، شمارة 3139، اردیبهشت 1316.
_________، شمارة 3163، 25 خرداد 1316.
_________، شمارة 3169، 31 خرداد 1316.
_________، شمارة 3263، تیرماه 1316.
_________، شمارة 3182، 13 تیر 1316.
_________، شمارة 3184، 15 تیر 1316.
_________، شمارة 3189، 20 تیر 1316.
_________، شمارة 3191، 22 تیر 1316.
_________، شمارة 4408، 9 دی 1319.
_________، شمارة 4467، 12 اسفند 1319.
_________، شمارة 4471، 16 اسفند 1319.
_________، شمارة 4472، 17 اسفند 1319.
_________، شمارة 4474، 19 اسفند 1319.
_________، شمارة 4475، 21 اسفند 1319.
_________، شمارة 4477، 23 اسفند 1319.
_________، شمارة 4479، 25 اسفند 1319.
_________، شمارة 4481، 27 اسفند 1319.
_________، شمارة 4482، 28 اسفند 1319.
روزنامة امید، شمارة 25، آذر 1309.
_______، شمارة 27، شهریور 1309.
_______، شمارة 28، شهریور 1309.
_______، شمارة 31، مهر 1309.
_______، شمارة 32، مهر 1309.
_______، شمارة 35، آبان 1309.
_______، شمارة 36، آبان 1309.
_______، شمارة 41، دی 1309.
_______، شمارة 43، دی 1309.
_______، شمارة 44، دی 1309.
_______، شمارة 48، بهمن 1309.
_______، شمارة 49، اسفند 1309.
_______، شمارة 54، اسفند 1309.
_______، شمارة 58، فرودین 1310.
_______، شمارة 213، فروردین 1313.
_______، شمارة 222، خرداد 1313.
_______، شمارة 227، تیر 1313.
روزنامة ایران، شمارة 1820، اردیبهشت 1304.
_______، شمارة 1821، اردیبشهت 1304.
_______، شمارة 1822، اردیبهشت 1304.
_______، شمارة 1823، اردیبهشت 1304.
_______، شمارة 1825، اردیبهشت 1304.
______، شمارة 4879، دی 1314.
______، شمارة 5082، شهریور 1315.
______، شمارة 5091، مهر 1315.
______، شمارة 5094، مهر 1315.
______، شمارة 5107، مهر 1315.
______، شمارة 5116، آبان 1315.
______، شمارة 5313، تیر 1316.
______، شمارة 5340، مرداد 1316.
روزنامة ایران، شمارة 6465، بهمن 1319.
روزنامة ایران عصر، شمارة 40، خرداد 1316.
روزنامة تجدد ایران، شمارة 977، فروردین1311.
___________، شمارة 981، فروردین1311.
___________، شمارة 982، فرودین 1311.
___________، شمارة 996، اردیبهشت 1311.
___________، شمارة 1000، اردیبهشت1311.
___________، شمارة 1004، اردیبهشت1311.
___________، شمارة 1005،  اردیبهشت1311.
___________، شمارة 1008،  اردیبهشت1311.
___________، شمارة 1805، دی­1314.
روزنامة راهنمای زندگی، شمارة 2، آذر 1319.
روزنامة زبان زنان، شمارة 1، آذر 1320.
مجلة جرقه، شمارة 1، اسفند 1305.
مجلة عالم نسوان، شمارة1، آبان 1291.
__________، شمارة 11، آبان 1306.
__________، شمارة 1، دی 1308.
مجلة قشون، شمارة اول، سنبله 1301.
مجله نامة درمان، شمارة 1820، فروردین 1315.
 
کتاب و مقاله
اکبری، محمد علی (1384)، درآمدی بر تاریخ برنامه­ریزی فرهنگی در ایران معاصر، تهران: دفتر پژوهش­های فرهنگی.
حسینی، مرضیه (1401)، وضعیت اشتغال زنان در دوره رضاشاه، تهران: نشر تاریخ ایران.
حسینی، مرضیه (1400)، «سامان بدن و شکل‌گیری مشاغل زنانه در عصر رضاشاه(بر اساس گزارش مطبوعات یومیه)»، نشریة تاریخ ایران، شمارة 2 (پیاپی 31).
دشتی، علی (1355)، پنجاه و پنج، تهران: انتشارات امیرکبیر.
شفیعی، سمیه سادات و فرهانی، مژگان (1396)، «تحلیل محتوای نشریة پیک سعادت نسوان؛ بایسته­هایی برای زنان در آستانة دورة پهلوی»، نشریة مطالعات تاریخ فرهنگی (پژوهشنامة انجمن ایرانی تاریخ)، سال هشتم، شمارة سی و دوم، صص 1-27.
قوة قضائیة روزنامة رسمی کشور (1388)، مجموعه قوانین و مقررات سال­های 1300-1320 هجری شمسی، ج1 تهران: روزنامة رسمی جمهوری اسلامی ایران.
قوة قضائیة روزنامة رسمی کشور (1388)، مجموعه قوانین و مقررات عصر مشروطیت سال­های 1285-1299 هجری شمسی، تهران: روزنامة رسمی جمهوری اسلامی ایران.
کریمیان، علی (1383)، «ادارة راهنمای نامه­نگاری یا نظارت بر سانسور مطبوعات در دورة رضاشاه»، گنجینة اسناد، دورة 14، شمارة 3، صص 62-93.
میلانی، عباس (1392) نگاهی به شاه، تورنتو: انتشارات پرشین سیرکل.
نجم آبادی، افسانه (1399). چرا محو شد از یاد تو نامم؟، ترجمه شرین کریمی، تهران: انتشارات بیدگل.
همایون کاتوزیان، محمدعلی (1381)، اقتصاد سیاسی ایران، ترجمة محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی، تهران: نشر مرکز.
یوسفی­فر، شهرام و جنگجو، شهناز (1398)، «مسئلة زن و زنانگی در روزنامة اطلاعات در دورة پهلوی اول (1304-1320ش)»، فصلنامة علمی پژوهش­نامة زنان، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال دهم، شمارة دوم، صص 231-254.
مطالعات تاریخ فرهنگی (پژوهش نامه انجمن ایرانی تاریخ)
دوره 16، شماره 60 - شماره پیاپی 2
تابستان 1403
تابستان 1403
صفحه 41-82

  • تاریخ دریافت 27 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 01 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 03 بهمن 1403
  • تاریخ انتشار 01 شهریور 1403

صفحه اصلی

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما