بازنمایی هویت ملی ایرانیان در سرودهای ملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه تمدن اسلامی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران

چکیده
سرودهای ملی متن‌هایی منسجم و کم‌حجم‌اند که به صورت فشرده ادراک هویتی یک ملت را در برهه زمانی مشخصی در دوره مدرن بیان می‌کنند؛ سرودهای ملی مختلف ایران نیز بازنماینده یک یا بیش از یک ادراک هویتی‌اند. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با استفاده از روش تحلیل گفتمان این پرسش را بررسی می‌کند که هویت ملی ایرانیان در دورة مدرن در متن سرودهای ملی ایران از دوره قاجار تاکنون چگونه بازنمود یافته است؟ نتایج تحقیق نشان داد که سرودهای ملی ایرانی از قاجار تاکنون دربردارنده چهار نوع هویت یا گفتمان هویتی است؛ آستانه‌ای (دوره قاجار)، سلطنتی (پهلوی)، ارزشی (پس از انقلاب) و زیستی (میهنی) و هر گفتمان هویتی دارای چهار عنصر «ساختاری» است: شکل حکومت (نظام سیاسی)، ایدئولوژی، وطن و مردم، اما هر گفتمان هویتی تنها یک عنصر ذاتی دارد؛ عنصر ذاتی در هویت سلطنتی «شاه»، در هویت میهنی «وطن» و در هویت ارزشی انقلابی «حق یا حقیقت» است. ماهیت مکان (ایران به‌مثابه یک مکان) در هر کدام از این گفتمان‌ها متفاوت است؛ در گفتمان سلطنتی مکان محلی برای حکومت است، در گفتمان میهنی محلی برای زیستن و در گفتمان انقلابی پایگاهی ارزشی برای صدور پیام.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

Representation of Iranians’ National Identity in National Anthems

نویسنده English

Mohammad Hatefi
Assistant professor, Department of Islamic Civilization, Institute of Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran
چکیده English

National anthems are concise and coherent texts that encapsulate a nation's identity perception during a specific period in the modern era. The various national anthems of Iran also represent one or more identity perceptions. This research, employing a descriptive-analytical approach and discourse analysis methodology, addresses the following question: How has the national identity of Iranians in the modern era been represented in the texts of Iran's national anthems from the Qajar period to the present? The findings indicate that Iranian national anthems from the Qajar era to the present encompass four types of identity or identity discourses: threshold identity (Qajar period), monarchical identity (Pahlavi era), value-based identity (post-revolution), and existential (patriotic) identity. Each identity discourse also consists of four "structural" elements: the form of government (political system), ideology, homeland, and people. However, each identity discourse has only one intrinsic element: the intrinsic element in monarchical identity is the "king," in patriotic identity it is the "homeland," and in revolutionary value-based identity, it is "justice or truth." The nature of place (Iran as a location) differs in each of these discourses: in the monarchical discourse, place is a site for governance; in the patriotic discourse, it is a space for living; and in the revolutionary discourse, it serves as a value-based platform for disseminating a message.

کلیدواژه‌ها English

Iran
identity
national identity
modern era
national anthem
discourse
احمدی، حمید (1382)، «هویت ملی ایرانی در گسترة تاریخ»، فصلنامة مطالعات ملی، 15، سال چهارم، شمارة 1، صص 9-45.
اکبرى، محمّدعلى (1384)، تبارشناسى هویت جدید ایرانى؛ عصر قاجار و پهلوى اول، تهران: علمى و فرهنگى.
آزاد ارمکی، تقی و وکیلی، عارف (1392)، «مطالعة جامعه‌شناختی تعریف مفهوم هویت ملی میان اندیشمندان ایرانی»، فصلنامة مطالعات توسعة اجتماعی- فرهنگی، دورة دوم، شمارة 1، تابستان، صص 9-35.
بروجردی علوی، مهدخت و صدیق یزدچی، امیرسعید (1396)، «تأثیر فضای مجازی بر هویت ملی و قومی در ایران»،  فصلنامة مطالعات رسانه‌های نوین، سال سوم، شمارة 12، زمستان، صص 87- 108.
بلباسی، میثم، باقری، یوسف (1399)، «منشأ پیدایش هویت ملی؛ پارادایم‌ها و رویکردها»، فصلنامة مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، 82 / سال بیست و چهارم، شمارة اول، بهار، صص 190- 218.
بهشتی، سید صمد، حقمرادی، محمد (1396)، «فراتحلیل مطالعات مرتبط با رابطة بین هویت قومی و هویت ملی در ایران با تأکید بر نقش رسانه»، مسائل اجتماعی ایران، سال هشتم، شمارة 2، پاییز و زمستان، صص 5- 27.
حاجیانی، ابراهیم (1379)، «تحلیل جامعه‌شناختی هویت ملی در ایران و طرح چند زمینه»، فصلنامة مطالعات ملی، سال دوم، شمارة 5، پاییز، صص 195- 228.
حاجیانی، ابراهیم (1388)، «نسبت هویت ملی با هویت قومی در میان اقوام ایرانی»، مجلة جامعه‌شناسی ایران، دورة نهم، شمارة 3 و 4، صص 143-164.
حسنی‌فر، عبدالرحمن، عباس‌زاده مرزبالی، مجید (1399)، «مؤلفه‌های شکل‌دهندة هویت ملی ایران در فرایند تاریخی»، جامعه‌پژوهی فرهنگ، سال یازدهم، شمارة اول، بهار، صص 31-56.
داورى اردکانى، رضا (1379)، دربارة غرب، تهران: هرمس.
دیلمقانی، فرشید، قاسمی ترکی، محمدعلی (1396)، «جایگاه هویت ملی در ایران نگاهی به تطور تاریخی الگوها و سیاست‌های هویت ملی از زمان باستان تا دورة پهلوی اول»، سیاست متعالیه، سال 5، شمارة 19، زمستان، صص 155-176.
رزازی‌فر، افسر (1379)، «الگوی جامعه‌شناختی هویت ملی در ایران (با تأکید بر رابطة میان هویت ملی و ابعاد آن)»، فصلنامة مطالعات ملی، سال دوم، شمارة 5، پاییز، صص 101-122.
رئوفی، میترا، تاج الدینی، محمدباقر، مشهدی میقانی، ژیلا (1396)، «تحلیل جامعه‌شناختی گرایش به هویت ملی و هویت قومی با تأکید بر احساس محرومیت نسبی در بین جوانان شهر ایلام»، مجلة مطالعات اجتماعی ایران، دورة 11، شمارة 2، تابستان، صص 4- 24.
زریری، رضا (1384)، «تجددگرایی و هویت ایرانی در عصر پهلوی»، زمانه، شمارة 40، صص 24-29.
سبکتگین ریزی، قربانعلی، سدیدپور، سمانه سادات (1398)، «هویت ایرانی از دیدگاه صاحبنظران و مردم»، مسائل اجتماعی ایران، سال دهم، شمارة 1، بهار و تابستان، صص 101-123.
سلیمی، حسین (1386)، «نگرشی ساده‌انگارانه به هویت ملی در ایران»، فصلنامة مطالعات ملی، دورة 31، سال هشتم، شمارة 3، صص 31- 53.
شجری، رضا (139۲)، «واکاوی نقش تاریخ (آگاهی تاریخی) در بازسازی هویت ایرانی (دو قرن اول ه.ق»، مجلة پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، شمارة 12، بهار و تابستان، صص 89- 106.
شرفی، محمدرضا (1385)، «بحران هویت فرهنگی در ایران و پیامدهای آن»، مجلة روانشناسی و علوم تربیتی، ویژة فلسفة تعلیم و تربیت، سال 36، شمارة 3 و 4، صص 45-60.
طباطبایی، عباس، زارعی، بهادر، کامران دستجردی، حسن، احمدی، سیدعباس (1393)، «بررسی روند شکل‌گیری هویت ملی در ایران، از منظر قلمروخواهی»، فصلنامة جغرافیا، دورة 20، شمارة 72، بهار، صص 19-36.
غفاری نسب، اسفندیار، مساوات، سید ابراهیم، قاسمی نژاد، محمدعلی، علایی، احمد (1394)، «بررسی جامعه‌شناختی عوامل اجتماعی- فرهنگی مؤثر بر هویت ملی (مطالعة موردی: شهروندان 51 سال به بالای شهر اقلید)»، فصلنامة مطالعات توسعة اجتماعی- فرهنگی، دورة چهارم، شمارة 4، بهار 59 ، صص 9-35.
قاسمی، علی اصغر، ابراهیم آبادی، غلامرضا (1390)، «نسبت هویت ملی و وحدت ملی در ایران»، فصلنامة راهبرد، سال بیستم، تابستان، صص 107-138.
قمری، محمدرضا، حسن زاده، محمد (1389)، «نقش زبان در هویت ملی»، زبان پژوهی، سال دوم، شمارة 3، پاییز و زمستان، صص 154- 172.
کچوئیان، حسین (۱۳۸۴)، تطورات گفتمان‌هاى هویتى ایران، تهران: نشر نى.
مرادی، کامران (1397)، «از هویت تا هویت ملی: مقدمه‌‌ای بر درک نظری هویت ملی و ناسیونالیسم به‌مثابه گفتمان»، جامعه، فرهنگ، رسانه، سال 7، شمارة 29، زمستان، صص 29- 50.
نجفی، موسی، حسینی، سیدرضا (1394)، «نقش پیش‌فرض‌ها در شکل‌گیری مبانی نظری هویت ملی»، جستارهای سیاسی معاصر، سال ششم، شمارة چهارم، زمستان، صص 147-160.
نجفى، موسى (1385)، تکوین و تکون هویت ملى ایرانیان، تهران: مؤسسة فرهنگى دانش و اندیشه معاصر.
نظری، علی اشرف، طهماسبی، نوذر خلیل (1393)، «ملت و ملی‌گرایی در نگاه انتقادی آنتونی دی. اسمیت (رویکرد جامعه‌شناسی تاریخی): مطالعة موردی ایران»، فصلنامة سیاست‌پژوهی، دورة دوم، شمارة 3، تابستان، صص 4-9.
هوارث، دیوید (1377)، نظریة گفتمان، ترجمة علی‌اصغر سلطانی، فصلنامة علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم (ع)، پاییز، شمارة 2، صص 156-183.
یورگنسن، ماریان، فیلیپس لوئیز (1389)، نظریه و روش در تحلیل گفتمان، ترجمة هادی جلیلی، تهران: نشر نی.
Anderson, B. (1983), Imagined communities: Reflections on the origin and spread of nationalism, London, UK: Verso Editions.
Anderson, B. (2006), Imagined Communities, Reflections on the origin and Spread of Nationalism. London, New York: Verso.
Deleuze, G. and Guattari, F. (1987), A Thousand Plateaus, trans: B. Massumi, Minneapolis: University of Minnesota Press.
Dryzek, J. (2006), Deliberative global politics: Discourse and democracy in a divided world, Cambridge, UK: Polity Press.
Esmailbeigi Kermani, S. and Heydari, A. (2022), "Analysis Of Mentality Of Constructing Pyramids In Ancient Civilizations", Creative city design, Vol. 5, No. 2, 2022, 52-64
Gellner, E. (1983), Nation and Nationalism, Ithaca: Cornell University Press.
Greenblatt, S. (2012), The Swerve: How the World Became Modern, New York: W. W. Norton.
Habermas, J. (1992), Postmetaphysical Thinking, trans: W. M. Hohengarten, Cambridge, MA: MIT Press.
Hanoli, V. (2015), "National Identity and the “Great Divide” between Two Theories. Where Does the Albanian National Identity Take Part”, European Journal of Language and Literature Studies, May-August, Volume 1, Issue 2, 35
Hobsbawm, E. and Ranger, T. (eds.). (1983), The invention of Tradition, Cambridge: Cambridge University Press.
Kak, S. (2002), “Space and Cosmology in the Hindu Temple”, in: Vaastu Kaushal. International Symposium on Science and Technology in Ancient Indian Monuments. https://www.academia.edu/46586335/Space_and_Cosmology_in_the_Hindu_Temple.
Martin, D. (1995), The choices of identity. Social Identities, 1(1), 5-16. doi: 10.1080/13504630.1995.9959423
Smith, D. A. (1998), The ethnic Origins of Nations, Oxford: Blackwell.
Tampio, Nicholas (2015), Deleuze's Political Vision, Lanham, MD: Rowman & Littlefield.
Wodak, R., De Cillia, R., Reisigl, M., & Liebhart, K. (1999), The discursive construction of national identity, Edinburgh, United Kingdom: Edinburgh University Press.
دوره 16، شماره 62 - شماره پیاپی 62
زمستان 1403
زمستان 1403
صفحه 67-96

  • تاریخ دریافت 08 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 03 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 05 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 اسفند 1403