بررسی فضا شنیداری بازار تبریز در سیر تاریخی پیش از دورة مدرن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد دانشکدة معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز

2 دانشیار دانشکدة معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز.

3 دانشجوی دکتری دانشکدة معماری و شهرسازی دانشگاه هنر اسلامی تبریز

چکیده
بازار عنصری کلیدی و نمونه‌ای تمام عیار از نمود شهرهای تاریخی و منظر صوتی آن، در بردارندة نشانه‌های احساسی ادراکی است که در مکان و زمان خاصی جاری بوده و اهمیت خاصی دارد. در این مقاله به بررسی تغییرات فضا شنیداری بازار تبریز در سیر تاریخی پیش از دورة مدرن پرداخته شده است. در این مقاله با استفاده از روش کتابخانه‌ای و با واکاوی اطلاعات سفرنامه‌ها و نقشه‌های تاریخی تبریز، اسناد و گزارش‌های حکومتی و دیگر منابع مربوط به دوره‌های تاریخی پیش از مدرن در جایگاه داده‌های پایه، استخراج شده و طبق مؤلفه‌های نظریه‌های منظر صوتی مورد تحلیل قرار گرفته است. نتایج نشان می‌دهد که منظر صوتی بازار تبریز در دوره‌های تاریخی دارای اصوات معنادار بیشتری نسبت به محیط‌های مشابه در همان دوران است و همین مسئله در حال حاضر نیز برقرار است؛ همچنین مؤلفه‌هایی مانند فعالیت کاربری‌هایی چون مساجد و مقابر، حمام‌ها و زورخانه، مشاغل مستقر و غیر مستقر، دست‌فروش‌ها، حضور دوره‌گردها و تفریحات مردم و رویدادهای اجتماعی، حضور گویش‌ها و لهجه‌های متفاوت، صدای ساخت‌و‌ساز، حضور عناصر طبیعی در محیط بازار و صداهای مربوط به مدیریت و نگهداری بازار تکه‌اصوات کلیدی بودند که از منظر صوتی تاریخی قابل خوانش بوده‌اند و استمرار منظر صوتی خوانا در سراسر بازار نشان می‌دهد که محیط پویایی بوده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

An Examination of the Auditory Space of the Tabriz Bazaar in its Historical Trajectory before the Modern Era

نویسندگان English

ahad nejad ebrahimi 1
abbas ghaffari 2
neda ilmakchi 3
1 Full Professor, Faculty of Architecture and Urban Planning, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran
2 Associate Professor, Faculty of Architecture and Urban Planning, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran
3 PhD Candidate, Faculty of Architecture and Urban Planning, Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran
چکیده English

The bazaar, a key element and quintessential manifestation of historical cities and their soundscapes, has some emotional-perceptual signs that have been running in a specific time and place, holding particular significance. This article investigates the transformations of the auditory space of the Tabriz Bazaar throughout its historical trajectory prior to the modern era. Using a library-based approach, this research analyzed information extracted from travelogues, historical maps of Tabriz, governmental documents and reports, and other sources related to the pre-modern historical periods as primary data. This data was then analyzed according to the components of soundscape theories. The results indicated that the soundscape of the Tabriz Bazaar in historical periods contained a greater number of meaningful sounds compared to similar environments of the same era, a condition that persists to the present day. Furthermore, components such as the activities of functions like mosques and tombs, bathhouses and zurkhanehs (traditional gymnasiums), sedentary and non-sedentary occupations, street vendors, the presence of itinerant performers and public entertainments, social events, the presence of different dialects and accents, construction sounds, the presence of natural elements within the bazaar environment, and sounds related to bazaar management and maintenance were key soundmarks that have been legible from a historical soundscape perspective. The continuity of this legible soundscape throughout the bazaar demonstrates that it was a dynamic environment.

کلیدواژه‌ها English

Soundscape
historical soundspace
Tabriz bazaar
signal
travelogue
افسریان، سید سبحان (آذر 1395)، «معماری و موسیقی تعلیمی در زورخانه»، نشریة باغ نظر، سال سیزدهم شمارة 42، صص 79-88.
اولیا چلبی (1363)، سفرنامه اولیاء چلبی سیاح عثمانی به ایران، ترجمة علی ابوالقاسمی و مهدی وزینی افضل، کرمان: انتشارات دانشگاه جیرفت.
تاورنیه،ژان باتیست(1399)،کتاب سفرنامه تاورنیه ،ترجمه حمید ارباب شیرانی،انتشارات نیلوفر.
جاوید، هوشنگ(1386)، «موسیقی و حمام»، در مجموعه مقاله‌های همایش حمام در فرهنگ ایرانی، تهران.
دالمانی، رنه هانری (1335)، سفرنامة از خراسان تا بختیاری، مشتمل بر طرز زندگی، آداب و رسوم، اوضاع اداری، اجتماعی، اقتصادی، فلاحتی و صنایع ایران از زمان قدیم تا پایان سلطنت قاجاریه، ترجمة فره‌وشی، تهران: ابن‌سینا؛ امیرکبیر.
روحفر، زهره (1392)، نگاهی بر پارچه‌بافی دورة اسلامی، تهران: انتشارات سمت.
شاردن، ژان (1345)، سیاحتنامة شاردن، ج. 6، ترجمه محمد عباسی، تهران: امیرکبیر.
شفائی، بیتا، غفاری، عباس، میرغلامی، مرتضی (1401)، «گونه‌شناسی فضایی در بازار تبریز مبتنی‌بر منظر صوتی»، نشریة معماری و شهرسازی آرمان شهر، 15(41)، 269-280.
شکورزاده، ابراهیم (1363)، عقاید و رسوم مردم خراسان، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
طبسی، محسن (پاییز و زمستان 1381)، «بازخوانی وقف‌نامه و بررسی کالبدی مرکز محلة علیقلی‌آقا»، صفه، 12 (2)، ش 35، صص 93-121.
غفاری، عباس و میرغلامی, مرتضی و شفائی, بیتا. (ب1400). «تبیین رفتار آکوستیکی و کیفیت منظر صوتی راسته‌های بازار تبریز مبتنی بر ارزیابی‌های عینی و ذهنی»، فصلنامة مطالعات شهری، 10(39)، صص83-98.
غفاری، عباس و میرغلامی، مرتضی و شفائی, بیتا (الف1400). «تبیین کیفیت مناظر صوتی سراهای بازار تبریز بر اساس ارزیابی‌های عینی و ذهنی»، مطالعات معماری ایران، 9(18)، 113-139.
غفاری، عباس، شفائی، بیتا، میرغلامی، مرتضی (1401)، «تبیین مطلوبیت منظرهای صوتی تیمچه‌های بازار تبریز بر اساس ارزیابی‌های عینی و ذهنی»، پژوهش‌های معماری اسلامی، ۱۰ (۴): صص 127-149.
فخاری تهرانی، فرهاد (1384)، ب‍ازخ‍وان‍ی‌ ن‍ق‍ش‍ه‌ه‍ای‌ ت‍اری‍خ‍ی‌ ش‍ه‍ر ت‍ب‍ری‍ز، ت‍ه‍ران‌: س‍ازم‍ان‌ ع‍م‍ران‌ و ب‍ه‍س‍ازی‌ ش‍ه‍ری‌.
کارری،جملی (1348)، سفرنامه کارری، ترجمه عبدالعلی کارنگ، تبریز: اداره فرهنگ و هنر آذربایجان شرقی.
کارنگ،عبدالعلی (1374)،آثار باستانی آذربایجان، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی:راستی نو.
کسروی، احمد (1319)، تاریخ هجده سالة آذربایجان یا سرنوشت گردان و دلیران، تهران: امیرکبیر.
کلاویخو، روی گونزالس دو (1366)، سفرنامة کلاویخو، ترجمة مسعود رجب‌نیا، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
کنتارینی، آمبروسیو (1349)، سفرنامه آمبروسیو کنتارینی، ترجمة قدرت‌الله روشنی، تهران: امیرکبیر.
گلریز، محمدعلی (1368)، مینودر، یا، باب‌الجنّه قزوین، قزوین.
لطفی و مسجدی، علیرضا (1390)، فرهنگوارة گرمابه با رویکرد به حمام‌های اصفهان، تهران: کتاب آبان.
ملائی توانی، علیرضا، غلامپور، میثم (1393)، «حمام و استحمام در فرهنگ ایرانیان عصر قاجاریه»، نشریة مطالعات تاریخ فرهنگی، 6(21)، صص. 121-148.
مونس‌الدوله (1380)، خاطرات، به کوشش سیروس سعدوندیان، تهران: زرین.
نادر میرزا قاجار(1323)، تاریخ و جغرافی دار السلطنه تبریز،تهران:اقبال.
نجمی، ناصر (1362)، دارالخلافة طهران، تهران: همگام.
نژادابراهیمی، احد، محسن حقیقی، نسرین و غفاری، عباس (۱۳۹۸)، «بررسی فضای شنیداری شهر تبریز از آغاز دورة قاجار تا مشروطه»، فصلنامة مطالعات تاریخ فرهنگی، ۱۰ (۴۰)، صص ۷۵-۱۰۲.
نیکونژاد، محبوبه؛ صادقیان، حمید (1387)، طلای بدون زر؛ گذری بر زریبافی ایران. شهر کرد: انتشارات دانشگاه شهر کرد.
همدانی، خواجه رشیدالدین فضل‌الله (1350)، وقفنامة رشیدی، به کوشش ایرج افشار و مجتبی مینوی، تهران: انجمن آثار ملی.
یاقوت حموی،یاقوت بن عبدالله(1380)، معجم البلدان،ترجمه علی نقی منزوی،تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
 
Adams, William (1828), The Modern Voyager & Traveller Through Europe, Asia, Africa, & America: Asia,Vol. 2, the New York: Public Library.
Carrone, F. (1837), Tavole genealogiche della real casa di Savoia: Presso Giuseppe Bocca.
De Muynke, J., Baltazar, M., Monferran, M., Voisenat, C., & Katz, B. F. (2024), Ears of the Past: An Inquiry into the Sonic Memory of the Acoustics of Notre-Dame Before the Fire of 2019, Journal of Cultural Heritage, 65, 169–176.
Desborough Cooley ,William (1830), The History of Maritime and Inland Discovery, Longman, Lodon: Rees, Orme, Brown & Green.
Fraser, James B. (1826), Travels and Adventures in the Persian Provinces of the Southern Banks of the Caspian Sea, London: Longman, Rees, Orme, Brown & Green.
Freshfield, Douglas W. (1869), Travels in the Central Caucasus and Bashan, Including Visits to Ararat and Tabreez and Ascents of Kazbek and Elbruz, London: Longmans, Green, & Co.
Harris, Walter B. (1896), From Batum to Baghdad, Edinburgh: William Blackwood and Sons.
Heritage, U. I. C., & Rii, P. (2020), Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, Proceedings of the Report of the Eleventh Annual Coordination Meeting of Category.
Katz, B. F., Murphy, D., & Farina, A. (2020), The Past Has Ears (PHE): XR Explorations of Acoustic Spaces as Cultural Heritage, International Conference on Augmented Reality, Virtual Reality and Computer Graphics.
Laporte, [Joseph] de. (1859), Le Voyageur François, ou La Connoissance de l’Ancien et du Nouveau Monde. Quatrième édition. Tome II.
López, M. J. (2024), Sonic Pasts: Acoustical Heritage and Historical Soundscapes, CRC Press.
Olschki, L. (1960). Marco Polo's Asia: An Introduction to His" Description of the World Called" Il Milione". Univ of California Press.
Ousley, Sir William (1823), Travels in Various Countries of the East; More Particular Persia, Vol. 3, London: Rodwell and Martin.
Schafer, Murray (1977), The Tuning of the World, Vermont: Destiny Books.
Wagner, Moritz (1856), Travels in Persia, Georgia and Koordistan, Vol. 3, London: Hurst and Blackett.
Zhu, X., Oberman, T., & Aletta, F. (2024), Defining Acoustical Heritage: A Qualitative Approach Based on Expert Interviews, Applied Acoustics, 216, 109754.
دوره 17، شماره 65 - شماره پیاپی 65
پاییز 1404
پاییز 1404
صفحه 37-70

  • تاریخ دریافت 01 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 18 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 09 دی 1404
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1404