برساخت گفتمان جنسیت در عصر تیمور

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای تاریخ دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران

2 استادیار گروه تاریخ تمدن و فرهنگ ملل اسلامی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران

3 استاد گروه تاریخ دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران

10.22034/chs.2026.523747.1103
چکیده
جنسیت در بازتعریف تمایزات اجتماعی، نقش‌ها و عملکردها، نقش مؤثری دارد. در جوامع گوناگون، هویت جنسیتی به‌مثابه برساخت اجتماعی، در سطحی فراتر از تفاوت‌های بیولوژیکی عمل می‌کند. بازنمایی جنسیت در جوامع سنتی، مسئله‌ای است که از لابهلای متون تاریخی مشاهده می‌شود. هدف این پژوهش، مطالعة وضعیت زنان در نظام سیاسی عصر تیمور است. یافته‌های پژوهش نشان داد که جنسیت و هویت جنسیتی در عصر تیموری تحت تأثیر و تأثر نظام قبیله‌ای و مردسالار بوده است و زنان از آغاز تکاپوی تیمور در تنگاتنگ جنگ‌ها، بدون تفکیک جنسیتی در عرصة اجتماع حضور می‌یافتند؛ از این‌رو هویت آنان در کنار مردان و در درون قبیله شکل می‌گرفت. همین امر باعث شد کارکرد زنان در عرصه‌های سیاسی- نظامی، پررنگ‌تر جلوه کند. ساختار حکومت تیموری که برپایة ازدواج با زنان قبایل مهم شکل گرفته بود، فرصتی فراهم آورد تا استراتژی زنان از جنگاوری تا سیاست و حتی شفاعت در جهت صلح و رفاه قبیله و حکومت موفقیت‌آمیز شود. زنان باوجود تبعیض جنسیتی توانستند با سازوکارهای زنانه و تجلی ظرافت زنانه، قدرت خود را در جامعة پدرسالار عصر تیمور و درون دستگاه تیموری نشان دهند. این پژوهش، به‌طور مشخص به دوران حکومت تیمور می‌پردازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The Construction of Gender Discourse in the Timurid Era

نویسندگان English

Somayyieh shakarami 1
Valiolah barzgar Kalishem 2
Nasrollah Poormohammadi Amlashi 3
1 PhD candidate in History, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran.
2 Associate Professor, Department of History and Civilization of Islamic Nations,, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran
3 Professor, Department History of Islamic Iran, Imam Khomeini International University, Qazvin, Iran
چکیده English

Gender plays an effective role in redefining social distinctions, roles, and functions. In different societies, gender identity, as a social construct, operates at a level beyond biological differences. The representation of gender in traditional societies is an issue observed within historical texts. The aim of this research is to study the status of women in the political system of the Timurid era. The research findings indicate that gender and gender identity in the Timurid era were influenced by and interacted with the tribal and patriarchal system, and from the very beginning of Timur's ascendancy, women were present in the social arena amidst the thick of wars, without gender segregation; hence, their identity was formed alongside men and within the tribes. This very fact caused the function of women in political-military arenas to look more prominent. The structure of the Timurid government, which was founded upon marriage with women from important tribes, provided an opportunity for women's strategies, from warfare to politics and even intercession for the sake of peace and the well-being of the tribe and government, to be successful. Despite gender discrimination, women were able to demonstrate their power within the patriarchal society of the Timurid era and within the Timurid apparatus through feminine mechanisms and the manifestation of feminine subtlety. The present study is specifically focused on the period of Timur's rule.

کلیدواژه‌ها English

Timurid period
Women's history
History of gender
Discourse of power
Gender performance
ابن‌عربشاه (1384)، زندگانی شگفت‌آور تیمور، ترجمة محمدعلی نجاتی، تهران: بنگاه نشر و ترجمه کتاب.
آرنگ، نعیمه السادات (1400)، سیر دگرگونی زیبایی شناسی شعر زنان، مازندران: دانشگاه مازندران.
بدانتر، الیزابت (1397)، شباهت‌های دو جنس (از ظهور مادرسالاری تا سقوط پدرسالاری)، ترجمه افسانه وارسته‌فر، تهران: نشر اختران.
برک، پیتر (1389)، تاریخ فرهنگی چیست؟، ترجمة نعمت‌الله فاضلی و مرتضی قلیج، تهران: انتشارات پژوهشکدة تاریخ اسلام.
حافظ ابرو (1372)، زبده‌التواریخ، مقدمه، تصحیح و تعلیقات سید کمال حاج‌سیدجوادی، تهران: نشر نی، چاپ اول.
خواند میر (1380ش)، تاریخ حبیب‌السیر، استاد جلال‌الدین همایی، جلد سوم، چاپ چهارم، تهران: انتشارات خیام.
دوبووار، سیمون (1403)، جنس دوم، ترجمة قاسم صنعوی، تهران: توس.
رابینو، پل، دریفوس، هیوبرت (1379ش)، میشل فوکو: فراسوی ساختارگرایی و هرمنوتیک، ترجمة حسن بشیریه، تهران: نشر نی.
رودز، استون ای (1392)، تفاوتهای جنسیتی را جدی بگیریم، ترجمة معصومه محمدی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
زرقانی، سیدمهدی، آقابابیی خوزایی، زهرا و دیگران (1398)، تاریخ بدن در ادبیات، تهران: نشر سخن.
سایمونز، جان (1390)، فوکو و امر سیاسی، ترجمة کاوه حسینزاده، تهران: رخداد نو.
ستاری، جلال (1373)، سیمای زن در فرهنگ ایران، چاپ اول، تهران: نشر مرکز.
سمرقندی، کمال‌الدین عبدالرزاق (1383ش)، مطلع سعدین و مجمع بحرین، جلد دوم، دفتر اول، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
سورنی، برومند، پورمحمدی املشی، نصراله، عادل فر، باقرعلی، بهرام نژاد، محسن (1397)، «ازدواج‌های سیاسی: از آمدن تیموریان تا ظهور صفویان (علت‌ها و پیامدها)»، پژوهش‌های تاریخی، 10 (3)، پیاپی 39، صص 125-145.
شامی، نظام‌الدین (1363ش)، ظفرنامه تاریخ فتوحات امیر تیمور گورکانى، تهران: سازمان نشر کتاب انتشارات بامداد.
شهبازی، فاطمه (1394)، جنسیت در اندیشة فوکو، تبریز: دانشگاه تبریز.
غفرانی، علی، گوهری، مصطفی، ذبیحی، سیدهادی (تابستان 1394)، «نقش زنان در منازعات سیاسی دورة تیموری»، تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی، شمارة 19، صص 99-120.
فوربزمنز، بئاتریس (1377)، برآمدن و فرمانروایی تیمور، ترجمۀ منصور صفت گل، تهران: نشر رسا.
فوکو، میشل (1378)، مراقبت و تنبیه، ترجمة نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران: نشر نی.
فوکو، میشل (1384)، اراده به دانستن، ترجمة نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، چاپ ششم، تهران: نشر نی.
فوکو، میشل (1389)، باید از جامعه دفاع کرد 1975-1976، تهران: نشر رخداد نو.
کلاویخو (1344)، سفرنامة کلاویخو، ترجمة مسعود رجب‌نیا، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
گرت، استفانی (1379)، جامعه‌شناسی جنسیت، ترجمة کتایون بقایی، تهران: نشر دیگر.
گودرزمراد، مریم (1392) «نقش خاتونان در ساختار سیاسی و تحولات اقتصادی و فرهنگی عهد تیموریان»، پایان نامة کارشناسی ارشد، دانشکدة ادبیات و علوم انسانی،دانشگاه شهید چمران اهواز.
گیدنز، آنتونی (1387)، جامعه‌شناسی، ترجمة حسن چاوشیان، چاپ دوم، تهران: نشر نی.
مالینوفسکی، برانیسلاو (1387)، غریزة جنسی و سرکوبی آن در جوامع ابتدایی، ترجمة محسن ثلاثی، تهران: نشر ثالث.
محمدی اصل، عباس (1399)، جنسیت و آگاهی تاریخی، چاپ سوم، تهران: نشر آذین.
محمدی، لیلا (1398)، زنان خاندان عصر تیموری، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
میرخواند (1373)، روضه الصفا، عباس زریاب، تهران: کتابفروشی مرکزی و خیام و پیروز.
میلز، سارا (1395)، میشل فوکو، ترجمة مرتضی نوری، تهران: مرکز.
نرسیسیانس، امیلیا (1402)، انسان شناسی جنسیت، تهران: نشر افکار.
یزدی، شرف‌الدین علی (1336)، ظفرنامه، تصحیح سیدسعید میرمحمد صادق و عبدالحسین نوایی، تهران: کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
یزدی، علی (بی‌تا)، ظفرنامه، بی‌نا
Hambly Gavin R.G (1998), Women in the rise of Islamic Word power patronage andpiety, London.
دوره 17، شماره 65 - شماره پیاپی 65
پاییز 1404
پاییز 1404
صفحه 173-205

  • تاریخ دریافت 29 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 04 اسفند 1404
  • تاریخ پذیرش 17 فروردین 1405
  • تاریخ انتشار 01 آذر 1404