نقش زنان گیلان در تئاتر عصر رضاشاه: با تکیه‌بر زندگی فاطمه نشوری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات , تهران ، ایران

2 استادیار، عضو هیات علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملی، تهران، ایران

3 دانشیار گروه آموزشی تاریخ، دانشگاه علوم‌ و ‌تحقیقات ، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران ، ایران

چکیده
تئاتر در ایران معاصر یکی از عرصه‌های مهم تحولات فرهنگی و اجتماعی به‌شمار می‌آید و شهر رشت در دورۀ رضاشاه از مراکز فعال این حوزه بود. این پژوهش با هدف بررسی زمینه‌های اجتماعی و فرهنگی حضور زنان در تئاتر گیلان و با تکیه‌بر زندگی و فعالیت‌های فاطمه نشوری انجام شده است. مسئلۀ اصلی پژوهش آن است که چه عوامل اجتماعی، نهادی و فرهنگی در شکل‌گیری امکان حضور زنان در تئاتر رشت نقش داشته و فعالیت‌های فاطمه نشوری در این روند چگونه قابل تبیین است؟ رویکرد پژوهش در این مطالعه توصیفی-تحلیلی بوده و داده‌ها با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، اسناد تاریخی، مطبوعات دورۀ رضاشاه و برخی روایت‌های شفاهی گردآوری و تحلیل شده‌اند. ادعای اصلی این مقاله آن است که گسترش نهادهای فرهنگی، شکل‌گیری سالن‌های نمایش، توسعۀ فضای شهری و تغییرات تدریجی نگرش‌های اجتماعی نسبت به نقش زنان، زمینه‌ای نو برای حضور آنان در عرصۀ هنرهای نمایشی فراهم ساخت. در این میان، فاطمه نشوری را می‌توان نمونه‌ای شاخص از کنشگری زنان در فرایند تدریجی تحول جایگاه آنان در تئاتر گیلان دانست؛ حضوری که بازتابی از دگرگونی‌های فرهنگی گسترده‌تر جامعه در آن دوره بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله English

The Role of Gilan Women in Theater During Reza Shah's Era, Based on the Life of Fatemeh Nashouri

نویسندگان English

katayoon nikbakhsh 1
Robabe motaghedi 2
Sina Foroozesh 3
1 Islamic Azad University, Science and Research Branch, Tehran, Iran
2 Assistant Professor, Faculty Member, National Archives and Library Organization, Tehran, Iran
3 Associate Professor, Department of History, University of Science and Research, Islamic Azad University, Tehran, Iran
چکیده English

Theater in contemporary Iran is considered one of the important arenas of cultural and social developments, and the city of Rasht was one of the active centers in this field during the Reza Shah era. This research aims to investigate the social and cultural contexts of women's presence in Gilan theater, focusing on the life and activities of Fatemeh Nashouri. The main question addressed in the present study is what social, institutional, and cultural factors played a role in shaping the possibility of women's presence in Rasht theater, and how can Fatemeh Nashouri's activities be explained in this process? The research method in this study is descriptive-analytical, and the data were collected and analyzed using library resources, historical documents, Reza Shah era press, and some oral narratives. The main claim of this article is that the expansion of cultural institutions, the formation of theaters, the development of urban space, and the gradual changes in social attitudes towards the role of women provided a new context for their presence in the field of performing arts. In the meantime, Fatemeh Nashouri can be considered a prominent example of women's activism in the gradual process of changing their position in Gilan theater; a presence that was a reflection of the broader cultural transformations of society at that time.

کلیدواژه‌ها English

Social history of art
cultural life
women
Gilan
theater
Reza Shah era
Fatemeh Nashouri
امانت، عباس (۱۴۰۰)، ایران مدرن، تهران: انتشارات فراگرد.
آبراهامیان، یرواند (۱۳۸۴)، ایران بین دو انقلاب، ترجمۀ احمد گل‌محمدی، محمدابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی.
آژند، یعقوب (۱۳۷۳)، نمایشنامه‌نویسی در ایران از آغاز تا ۱۳۲۰، تهران: نشر نی.
آقاعباسی، یدالله (۱۳۹۱)، دانشنامۀ نمایش ایرانی، تهران: انتشارات قطره.
بزرگی، سمیرا (1391)، «اوخان»، مجلة گیله‌وا، شمارة 122، ص40.
بشیریه، حسین (۱۳۸۲)، عقل در سیاست، تهران: نگاه معاصر.
بشیریه، حسین (۱۳۸۴)، دیباچه‌ای بر جامعه‌شناسی ایران ـ دورۀ جمهوری اسلامی، تهران: نگاه معاصر.
پیروزی، شادی و هادی میرزانژاد موحد (۱۳۸۹)، زندگی زنان گیلان، رشت: فرهنگ ایلیا.
جودت، حسین (۱۳۵۱)، یادبودهای انقلاب گیلان، تاریخچه، جمعیت، فرهنگ، رشت: درخشان.
حسینی، مرضیه (۱۴۰۱)، وضعیت اشتغال زنان در دورۀ رضاشاه، تهران: نشر تاریخ ایران.
خسروپناه، محمدحسین (۱۳۹۶)، جمعیت فرهنگ رشت، تهران: انتشارات شیرازه.
سرتیپ‌پور، جهانگیر (۱۳۷۱)، نام‌ها و نام‌دارهای گیلان، رشت: گیلکان.
سرتیپ‌پور، جهانگیر (۱۴۰۳)، تاریخ معاصر گیلان، رشت: گیلکان.
طالبی، فرامرز (۱۳۸۸)، تئاتر گیلان، ج ۱ و ۲، رشت: فرهنگ ایلیا.
طالبی، فرامرز (1375)، «نمایش در گیلان»، کتاب گیلان (مجموعه مقالات)، به‌کوشش عربانی، رشت: فرهنگ ایلیا.
عظیمی، ناصر (۱۳۸۱)، تاریخ تحولات اجتماعی و اقتصادی گیلان، رشت: نشر گیلکان.
عظیمی، ناصر (۱۳۹۹)، تاریخ گیلان از برآمدن سردار سپه تا برافتادن رضاشاه، رشت: فرهنگ ایلیا.
فرخزاد، پوران (۱۳۸۱)، کارنمای زنان کارای ایران، تهران: نشر قطره.
کانال تلگرامی کتابخانۀ مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران، [تاریخ بازدید: 7 تیر 1404].
کرباسی‌زاده، مرضیه (۱۳۸۵)، سیر تحولات اجتماعی زنان در یکصد سال اخیر، تهران: نشر اکنون.
کرونین، استفانی (۱۳۸۹)، رضاشاه و شکل‌گیری ایران نوین، ترجمۀ مرتضی ثاقب‌فر، تهران: نشر جامی.
کشاورز، کریم (۱۳۵۶)، گیلان، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
کوهستانی‌نژاد، مسعود (۱۳۸۱)، گزیدۀ اسناد نمایش در ایران از انقلاب مشروطیت تا ۱۳۰۴ ش، ج ۱، تهران: سازمان اسناد ملی ایران.
گوران، هیوا (۱۳۶۰)، کوشش‌های نافرجام، تهران: آگاه.
مسعودی، عباس (۱۳۹۰)، یادداشت‌های مسافرت گیلان، رشت: فرهنگ ایلیا.
ملک‌پور، جمشید (۱۳۸۶)، ادبیات نمایش در ایران، تهران: انتشارات توس.
میرانصاری، علی؛ ضیایی، مهرداد (۱۳۸۱)، گزیدۀ اسناد نمایش در ایران، ج ۲، تهران: سازمان اسناد ملی ایران.
نوزاد، فریدون (۱۳۶۸)، تاریخ نمایش در گیلان، رشت: گیلکان.
نیکویه، محمود (۱۳۸۷)، تاریخچۀ بلدیۀ رشت، رشت: فرهنگ ایلیا.
هابرماس، یورگن (۱۳۸۳)، دگرگونی ساختار حوزۀ عمومی: کاوشی در باب جامعۀ بورژواری، ترجمۀ جمال محمدی، تهران: آگاه.
هولاب، رابرت (۱۳۷۵)، یورگن هابرماس نقد در حوزۀ عمومی، ترجمۀ حسین بشیریه، تهران: نی.
یاسمی، رشید (۱۳۱۶)، ادبیات معاصر، تهران: ابن سینا.
 
اسناد
سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران
ساکما، سال 1322، شمارة سند ۳۹۳۳۹/۳۱۰.
ساکما، سال 1322، شمارة سند ۷۲۸۲۹/۳۱۰.
روزنامه‌ها
پرورش، سال ۱۳۰۵، ۱۸ مرداد، شمارة ۱۵۶.
طلوع، سال ۱۳۰۳، ۱۱ خرداد، شمارة ۲۹.
طلوع، سال ۱۳۰۳، ۳۰ اسفند، شمارة ۶۸.
 
مصاحبه‌ها
بلورچی، مصطفی، در مصاحبه با پایگاه اطلاع‌رسانی دیار میرزا، ۷ فروردین۱۴۰۱.
زاهد، فیاض، «عنصر شادمانی»، در مصاحبه با حسین قاسمی، ۲۲ آذر ۱۴۰۲.
مصاحبه با یکی از دوستان محمد آقا نشوری که خواسته است نامش فاش نشود، 15 آذر 1402.
 
دوره 18، شماره 68 - شماره پیاپی 68
تابستان 1405
تابستان 1405
صفحه 29-62

  • تاریخ دریافت 17 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 28 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 08 مرداد 1405
  • تاریخ انتشار 01 مرداد 1405